In memoriam Prof. em. dr G.B. Engelen

Geplaatst: 17-09-2018

Op 10 juni van dit jaar is oud VU hoogleraar G.B. (Ben) Engelen overleden. Vele lichtingen aankomend studenten in de aardwetenschappen zullen zijn naam zijn tegengekomen op het omslag van Algemene Geologie, het standaard leerboek waarvoor hij het grondwater hoofdstuk had geschreven. Diegenen die bij hem verder studeerden hebben hem leren kennen als scherp observerende veldhydroloog die op boeiende wijze de geologisch-geomorfologische geschiedenis aan actuele water processen wist te koppelen. Als je geluk had werd dit verduidelijkt met een natuurgetrouwe schets in je veldboek.

Zelf was hij na zijn studies Fysische Geografie en Geologie gaan promoveren op een structureel-geologisch onderwerp. In 1963 promoveerde hij cum laude bij prof dr R.W. van Bemmelen in Utrecht op een dissertatie over de gravitatie tektoniek van de Dolomieten. Een regio die hem gedurende zijn verdere leven bijzonder na aan het hart is gebleven.

Inmiddels was hij in dienst getreden bij de Vrije Universiteit in Amsterdam, waar hij werd belast met het oprichten van de afdeling hydrogeologie en geografische hydrologie. Hiertoe verbleef hij ook een periode bij het Engineering Research Centre in Colorado. In 1972 ontving hij voor zijn werk een Vening Meinesz onderscheiding. Zijn benoeming tot hoogleraar Hydrogeologie en Geografische Hydrologie volgde in 1974. De vakgroep en de opleiding maakten, aanvankelijk onder zijn voorzitterschap, een gestage groei door. In de tweede helft van de jaren 1980 liep het jaarlijks aantal afgestudeerden op tot achter in de twintig. Een aanzienlijk aantal studenten en promovendi werden door hem, ook in het veld, begeleid. Daarnaast was hij tevens betrokken bij onderzoek en onderwijs buiten Nederland en Europa.

Wetenschappelijk legde hij zich vooral toe op de ontwikkeling van de hydrologische systeemanalyse, een methode om de ruimtelijke relaties in de regionale waterhuishouding in beeld te krijgen. Het leverde hem kritiek op uit met name de technisch georiënteerde hydrologie. Niettemin zijn onder zijn leiding bij de toenmalige Dienst Grondwater Verkenning van TNO de Grondwaterkaarten van Nederland vervaardigd. Een bijdrage die vooral in beleidskringen gewaardeerd werd.

Uit onvrede met veranderingen binnen de universiteit ging hij in 1992 vervroegd met pensioen. Hij verhuisde naar Gelderland om zich bezig te houden met organische landbouw en veeteelt. Ooit werd hem naar de omvang van zijn levende have gevraagd. Antwoord: “25 schapen en een stuk of 15000 bijen”. Zijn hydrologische activiteiten beperkten zich tot part-time advieswerk. Tien jaar geleden keerde hij terug naar Amsterdam, en later naar Amstelveen. Wanneer mogelijk verbleef hij ook nog voor korte perioden in de Dolomieten. Daar heeft hij nog een bijdrage geleverd aan een boek over het water van het Rü d’Al Plan stroomgebied. Professor Ben Engelen is 81 jaar oud geworden. Het afscheid heeft in besloten kring plaatsgevonden.