Stromingen

Stromingen is het vakblad voor hydrologen. Er wordt ruimte geboden aan wetenschappelijke artikelen, reacties, discussiebijdragen, congresverslagen, boekbesprekingen, vuistregels en proza. Stromingen wordt uitgegeven door de Nederlandse Hydrologische Vereniging.

Hieronder kunt u zoeken binnen alle artikelen zoals die in Stromingen gepubliceerd zijn. Leden die ingelogd zijn kunnen daarbij alle artikelen doorzoeken en raadplegen. Niet leden kunnen alle artikelen doorzoeken maar alleen de artikelen openen die ouder zijn dan 1 jaar.

Actuele stromingen
Filter op nummer

Inhoudsopgave / Dorien Honingh, Ruud Hurkmans en Susanne Groot / 2020 - 2

In Press: De toepasbaarheid van ECMWF-seizoensverwachtingen voor het voorspellen van grondwaterstanden

Het IMPREX Horizon-2020-onderzoeksprogramma is gericht op het verbeteren van verwachtingen van meteorologische en hydrologische extremen en hun impact. Voor betere beheersing van droogterisico’s is er behoefte aan voldoende betrouwbare lange-termijnverwachtingen van droogte (Honingh e.a., 2020). Daarom is onderzocht of meteorologische seizoensverwachtingen gebruikt kunnen worden om grondwaterstanden een aantal maanden vooruit te voorspellen. Veranderingen in grondwaterstanden volgen relatief traag na veranderingen in neerslag. Hierdoor wordt verondersteld dat grondwaterstandsverwachtingen verder vooruit in de tijd gebruikt kunnen worden dan meteorologische verwachtingen alleen.
De toepassing van lange-termijnverwachtingen is onderzocht voor het stroomgebied van de Berkel in Oost-Nederland. Op basis van Meteobase-gegevens in combinatie met ECMWF-seizoensverwachtingen van neerslag en referentiegewasverdamping zijn grondwaterstanden berekend. De modelresultaten op basis van de voorspelde neerslag en verdamping zijn vergeleken met de modelresultaten op basis van waargenomen neerslag en verdamping. Hieruit blijkt voor verschillende locaties en verschillende voorspelperiodes een grote variatie in de verwachtingskwaliteit (MedAE range: 0.003-0.74 m, SDE range: 0.02- 0.48 m). Wel is een duidelijke trend zichtbaar waarbij de ME afneemt indien de voorspelhorizon afneemt. Dit stagneert voor de voorspelhorizon van twee maanden. De kwaliteit van grondwaterstandsverwachtingen voor een voorspelhorizon van één of twee maanden vooruit zijn dus vergelijkbaar (gemiddelde SDE respectievelijk 0.08 en 0.09 m), terwijl de meteorologische verwachtingen voor neerslag maximaal 1 maand vooruit bruikbaar zijn. Door naar grondwaterstanden te kijken, neemt de voorspelhorizon dus met een maand toe.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Artikel / Robert de Lenne, Bas Worm / 2020 - 2

In Press: steppeachtige verschijnselen op de ‘Hoge Zandgronden’

Droogte is een complex verschijnsel; van de klimatologische aspecten tot en met daar waar het de mens en zijn omgeving beïnvloed. De gevolgen van een sterk oplopend en langdurig aanhoudend neerslagtekort hebben sterke negatieve gevolgen voor landbouw, land– en waternatuur, de stedelijke omgeving, de drinkwatervoorziening en soms zelfs ook op de industrie. Het jaar 2018 was landelijk een record droog jaar, maar ook 2019 was voor ‘Hoog-Nederland’ uitzonderlijk droog in tegenstelling tot de rest van Nederland.
De droogte manifesteerde zich in Oost-Nederland in steppeachtig uitziende weilanden, pikzwarte polletjeslandschappen van bultjes veen in de hoogveenrestanten, drooggevallen waterlopen en vennen en halfvol geladen schepen op de grote rivieren en kanalen vanwege een beperkt toegestane diepgang. Wateraanvoer vanuit het hoofdwatersysteem biedt slechts voor een beperkt deel van de Hoge Zandgronden wat soelaas en zelfs dat vereiste veel inspanning om de gewenste wateraanvoer in de benen te houden. Het overige deel van het gebied was min of meer ‘aan de goden’ overgeleverd.
In dit artikel wordt ingegaan op de gevolgen van de droogte van 2018 en 2019 en de maatregelen die ingezet zijn ter bestrijding van de droogte op de Hoge Zandgronden in Oost-Nederland, specifiek in het beheergebied van Waterschap Vechtstromen. Ook willen we op basis van de opgedane ervaringen een blik in de toekomst werpen.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Artikel / Marijn Poortvliet, Martin Knotters, Joël Verstoep, Jiska van Wijk, Petra Bergsma / 2020 - 2

In Press: Communicatie van statistische informatie over onzekerheid bij de beheersing van risico’s van wateroverlast

Onzekerheidsanalyse is niet vanzelfsprekend bij de onderbouwing van beslissingen in het strategisch kwantitatief waterbeheer. Toch is informatie over onzekerheid nuttig, omdat inzicht in risico’s en daaraan gerelateerde kosten en baten bijdraagt aan de doelmatigheid van beslissingen. We onderzochten daarom de rol van statistische informatie over onzekerheid bij strategische beslissingen van waterschappen bij het beheersen van risico’s van wateroverlast: hoe wordt deze informatie gepresenteerd, geïnterpreteerd en benut, en ook of de communicatie over statistisch gekwantificeerde onzekerheid kan worden verbeterd.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Artikel / Pytrik Graafstra, Maaike Klein Overmeen, Kees de Jong / 2020 - 2

In Press: Inzicht in risico’s van extreme droogte op bebouwing in de gemeente Lingewaard

Droogte is de afgelopen jaren een veelbesproken onderwerp. Overheden zijn volop met deze problematiek aan de slag. Zo ook de gemeente Lingewaard, die na de droge zomer van 2018 meer dan 100 meldingen kreeg over scheurvorming in woningen. De grondwaterstanden in het gebied waren beduidend lager dan in een gemiddelde zomer, waardoor zettingen in de ondergrond op konden treden. Om een stap richting oplossingen te kunnen maken, is het van belang om meer inzicht te hebben in de processen die de scheurvorming veroorzaken, en hun ruimtelijke spreiding. Hiervoor bepaalden we met behulp van tijdreeksanalyse eerst de bijdrage van verschillende geohydrologische invloeden op de lage grondwaterstanden. Dit koppelden we vervolgens aan gebiedskennis om tot systeeminzicht te komen. Dat systeeminzicht geeft gevoel voor de belangrijke factoren in het grondwatersysteem, en geeft houvast bij het inschatten van de doelmatigheid van maatregelen.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Essay / J.P.M. Witte, R. van Ek, J. Runhaar, G.A.P.H. van den Eertwegh / 2020 - 2

In Press: verdroging van de Nederlandse natuur: bijna een halve eeuw onderzoek en politiek

In dit artikel beschrijven wij bijna een halve eeuw onderzoek naar de verdroging van de Nederlandse natuur en de politieke maatregelen om wat aan die verdroging te doen. Droge jaren, zoals 2018 en 2019, kwamen vroeger ook voor, maar sinds WOII groeien de schadelijke gevolgen. Dat komt doordat het Nederlandse landschap in toenemende mate door menselijk toedoen is ontwaterd en leeggepompt. De droogte van 1976 is vermoedelijk het startschot geweest voor een nieuw vakgebied: de ecohydrologie. Daarin wordt onderzocht wat de ecologische gevolgen zijn van te lage grondwaterstanden en wegvallende kwelstromen. Vele boekenplanken met rapporten, artikelen en dissertaties op dit vakgebied zijn inmiddels gevuld, maar de politiek, die begon met grote ambities, liet het uiteindelijk afweten. Daardoor zijn de verdrogingsproblemen nog lang niet opgelost. Voor het herstel van de verdroogde natuur hebben wij een waterbeheer nodig dat niet hoofdzakelijk is afgestemd op de landbouw. Dat vereist een ander beleid en een actievere inbreng van het Rijk, dat het natuur- en antiverdrogingsbeleid de afgelopen decennia grotendeels heeft overgelaten aan de provincies en waterschappen.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Redactioneel / Sjoerd Wester / 2020 - 1

Stromingen 1-2020 REDACTIONEEL

We leven in een tijd van extremen.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Artikel / Wouter Beekman, Davíd Brakenhoff / 2020 - 1

Temperatuurmetingen als tracer voor kwel of infiltratie: toepassing in een Drents bosveen

De richting en snelheid van grondwaterstroming zijn in het veld lastig direct te bepalen en worden daarom vaak indirect afgeleid met behulp van een benadering op basis van de vergelijking van Darcy. De toepassing van tracers is eigenlijk de enige mogelijkheid om grondwaterstroming direct vast te stellen. Echter, het toedienen en vervolgens registreren en interpreteren van tracers is bewerkelijk en blijft daarom experimenteel. Gebruik van natuurlijke tracers is eleganter uit bodemhygiënisch oogpunt, maar kent vergelijkbare beperkingen. In een aantal gevallen kan de grondwatertemperatuur als tracer worden gebruikt, een parameter die frequent en goed kan worden bepaald.
In deze studie hebben we onderzocht wat temperatuurmetingen in een ondiep veenprofiel (1.5 meter dik) kunnen zeggen over de verticale waterbeweging (kwel of infiltratie) op die locatie. Uit deze analyse is gebleken dat het temperatuurprofiel niet verklaard kan worden met een model dat uitgaat van een uniforme verticale waterbeweging gekoppeld aan een sinusvormige jaarcyclus van de temperatuurrandvoorwaarde. Het temperatuurprofiel blijkt wel te passen op een dynamisch tweedimensionaal grondwatermodel van de testlocatie met de gemeten luchttemperatuur als randvoorwaarde. Korte termijn fluctuaties van de temperatuur aan maaiveld dringen meer dan een meter door in de bodem en moeten dus worden beschouwd in de interpretatie. Voor het temperatuurprofiel blijken daarnaast dynamiek en heterogeniteit van de stroming dominant boven de gemiddelde verticale stromingscomponent. Ondiepe temperatuurmetingen zijn dus vooral waardevol als verificatie van de werking van een topsysteemmodel, maar bieden onafhankelijk daarvan geen aanvullend hydrologisch inzicht.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Artikel / Dorien Honingh, Rudolf Versteeg, Susanne Groot, Femke Schasfoort, Marnix van der Vat, Joost Delsman / 2020 - 1

Toepassing van de risicobenadering voor droogte

Binnen het Horizon 2020 onderzoeksprogramma IMPREX is een risicobenadering voor droogte ontwikkeld, met als doel beleidsmakers inzicht te geven in het huidige en toekomstige droogterisico en het bepalen van de baten van zoetwatermaatregelen. In de droogterisicobenadering wordt rekening gehouden met de variabiliteit van droogtecondities en de potentiele negatieve gevolgen van droogte voor de maatschappij. Niet de kans op droogte maar de kans op gevolgen wordt bepaald, en leidt tot een droogterisicoprofiel per gebied en gebruiksfunctie. De methode is toegepast in twee voorbeeldgebieden (Berkel en Amsterdam-Rijnlanaal/Noordzeekanaal). In beide voorbeelden week de perceptie van gevolgen van droogte af van de bevindingen. Deels is het effect van droogte kleiner dan verwacht en deels wijkt het effect van maatregelen af van de verwachting. De risicobenadering stelt eisen aan de te gebruiken modellen. Ze moeten voldoende gedetailleerd zijn en het effect van maatregelen kunnen simuleren. Niet voor elke functie zijn de effecten al uit te drukken in monetaire waarden, wat vergelijken van de functies lastig maakt. We bevelen aan in te zetten op doorontwikkeling van effectmodules en deze te valideren aan de droogte van 2018.We constateren dat de stapsgewijze aanpak loont. Er ontstaat een gezamenlijk inzicht in en begrip van de functies die risico lopen en de grootteorde van het risico. De risicobenadering wordt gezien als een geschikte methode om besluiten over waterbeschikbaarheid en –verdeling objectief te onderbouwen.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Artikel / Lotte de Vos, Hidde Leijnse, Aart Overeem, Remko Uijlenhoet / 2020 - 1

Amateurweerstations voor operationele hoge resolutie regenkaarten

Automatische weerstations, verbonden met online platforms, kunnen grote hoeveelheden weerobservaties beschikbaar maken voor operationele toepassingen. Amateurregenmetingen, verkregen van deze platforms, zijn echter gevoelig voor substantiële fouten die typisch zijn voor deze databron. Daarom is een algoritme voor kwaliteitscontrole ontwikkeld, specifiek voor deze regenmetingen. De methode herkent de vier soorten fouten die voorkomen in dergelijke data, is operationeel toepasbaar en maakt daarvoor geen gebruik van aanvullende databronnen. Toepassingen hiervan op een jaar aan data uit Amsterdam en op een maand aan data uit heel Nederland laten zien dat, wanneer slechts 12% van de ruwe data wordt weggelaten, de regenmetingen goed overeenkomen met de referentie: de klimatologische radardataset van het KNMI.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Artikel / Joost Driebergen, Nicole Jungermann / 2020 - 1

In Press: Gebruik van neurale netwerken voor verbeterd begrip van extreme neerslag

Extreme neerslag heeft een grote impact op het watersysteem. De afgelopen jaren is veel onderzoek verricht naar de neerslagstatistiek in Nederland (Hakvoort, et al., 2016). Het onderzoek geeft inzicht in de kans van voorkomen van extreme neerslagen in Nederland. De oorzaken van regionale spreiding van de extreme neerslag zijn tot nu toe niet duidelijk.
Conventionele methoden betrekken een selectief aantal gegevensbronnen en zijn gebaseerd op statistische modellen met beperkte geografische spreiding.
In dit artikel beschrijven we de toepassing van een Self-Organizing Map (SOM) als neuraal netwerk. Deze techniek maakt patronen tussen meerdere parameters zichtbaar. Dit kan helpen om verklarende verbanden te vinden die tot lokale, extreme neerslag leiden.
We hebben dit toegepast in Nederland met behulp van open data, waarin we een conceptstudie beschrijven van parameters die gerelateerd zijn aan extreme neerslag. Op deze manier kunnen we beter zicht krijgen op de verbanden die kansrijk zijn om lokale extreme neerslaggebeurtenissen te verklaren.
We verwachten dat we patroonherkenning op basis van neurale netwerken vaker gaan toepassen om het inzicht in complexe situaties te vergroten; juist binnen ons vakgebied van hydrologie en de daarbij horende extreme neerslagstatistiek. Wel laat de toepassing van de conceptstudie zien dat de uitkomsten van neurale netwerken kritisch getoetst moeten worden aan hun inhoudelijke juistheid.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Essay / Frouke Hoogland, Arjen Roelandse, Sieger Burger, Maaike Feltmann, Jouke Velstra / 2020 - 1

Participatieve monitoring: samen werken aan een betere waterkwaliteit

Door klimaatverandering komen Nederlandse waterbeheerders voor steeds grotere uitdagingen te staan. De juiste maatregelen om de waterhuishouding te verbeteren vragen daarbij om een gedetailleerd inzicht tot in de haarvaten van een watersysteem. Om dit gedetailleerde inzicht te verkrijgen is participatieve monitoring een veelbelovende methode. Dit is een manier van samenwerken waarbij belanghebbenden van het watersysteem, bijvoorbeeld agrariërs, metingen doen aan relevante parameters, zoals zoutgehaltes, nutriënten, grondwaterstanden of bodemvocht. Door regelmatige bijeenkomsten met de deelnemers en waterbeheerder, alsook door de mogelijkheid tot real-time inzicht in metingen via een dashboard, leidt deze aanpak tot gezamenlijk inzicht, kennisdeling en een breder draagvlak voor maatregelen. Participatieve monitoring volgt daarbij een proces van meten, weten, begrijpen en sturen. Voordelen van deze aanpak voor een waterschap bestaan uit een dichter meetnet en een nauwere relatie met belanghebbenden die invloed hebben op het watersysteem. Voordelen voor deelnemers zijn dat zij direct inzicht krijgen in de situatie, zowel naast hun perceel als in het hele gebied, en in de effecten van maatregelen. Daarnaast leidt de aanpak tot een grote hoeveelheid metingen en kwalitatieve informatie, waarmee uiteindelijk meer inzicht wordt verkregen in de complexe processen en interacties binnen een poldersysteem of stroomgebied.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Essay / Arno Hooijboer, Joachim Rozemeijer, Dico Fraters, Elma Tenner / 2020 - 1

WaterSNIP: Een nieuwe manier om de waterkwaliteit te monitoren

WaterSNIP is een innovatieprogramma van het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid (LMM). Het richt zich op de vraag of de inzet van nieuwe technologie, zoals waterkwaliteitssensoren, zal leiden tot een efficiënter meetnet. Daarnaast heeft het programma tot doel om de schaal te verkleinen waarover uitspraken over de waterkwaliteit kunnen worden gedaan. Dit samen levert een toekomstbestendig LMM op. RIVM is initiatiefnemer van WaterSNIP, maar de nadruk ligt sterk op samenwerking met andere partijen. Het is nuttig en leerzaam om kennis te delen en samen pilots in te steken. Bovendien kunnen we zo de nieuwe meetmethode afstemmen met andere meetnetten, zo kan WaterSNIP zorgen voor harmonisatie van meetnetten.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Verslag / Mieke Hulshof, Simon van Meijeren / 2020 - 1

Vierde lezing in de reeks Jong en Oud in de Hydrologie (JOH!) - Hydrologische snoeptrommel

In de NHV-serie Jong en Oud in de Hydrologie (JOH!) ontmoeten we de helden achter onze hydrologische parameters, functies en theorieën. Tijdens JOH! bezoeken we bedrijven in de watersector en discussiëren we (informeel) over verleden, heden en toekomst van de hydrologie. Op 17 oktober vond de vierde JOH! plaats bij de Veldmeetdienst en Laboratoriumgroep van het Ingenieursbureau Rotterdam met Ir. Bram Bot. Bram Bot, onder andere bekend van het Grondwaterzakboekje, schotelde de deelnemers een “een potpourri van leuke en verrassende grondwaterkwesties voor”, zoals hij het zelf omschreef.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Verslag / Teun van Dooren, Stijn Beernink, Jan Willem Kooiman / 2020 - 1

Verslag afscheidssymposium prof. dr. Pieter Stuyfzand, 29 november 2019

In veertig jaar heeft hydrogeoloog Pieter Stuyfzand bij Kiwa/KWR, TU Delft en VU gebouwd aan een waardevol gedachtengoed rond kunstmatige infiltratie, duinhydrologie en grondwaterkwaliteit. Hij neemt afscheid en ziet dat steeds meer van de door hem ontwikkelde kennis toepassing vindt in de praktijk over de hele wereld. Een verslag van zijn afscheidssymposium, met als hoogtepunt een naar hem vernoemde scriptieprijs.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
In Memoriam / Coen Ritsema / 2020 - 1

Louis Dekker – een boegbeeld in de bodemkunde is niet meer

Voormalig ESG-medewerker Dr. Louis Dekker is op 20 november 2019 na een kort ziekbed op 80-jarige leeftijd overleden. Louis is in totaal 47,5 jaar in dienst geweest in Wageningen bij achtereenvolgens Stiboka, het DLO Winand Staring Centrum en Alterra. Na zijn pensionering in 2004 werd Louis gastmedewerker bij Alterra en vanaf 2012 bij de leerstoelgroep Bodemfysica en Land Management van de Wageningen Universiteit. Louis is tot het eind van zijn leven actief geweest in de wetenschap, in totaal 63 jaar, hetgeen ongetwijfeld een record is voor Wageningen. Samenwerken met Louis was ronduit een voorrecht, hij had namelijk een aantal unieke eigenschappen die zeer goed van pas kwamen bij het doen van onderzoek en het ook inspirerend maakten voor anderen om daar aan deel te nemen.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid