Stromingen

Stromingen is het vakblad voor hydrologen. Er wordt ruimte geboden aan wetenschappelijke artikelen, reacties, discussiebijdragen, congresverslagen, boekbesprekingen, vuistregels en proza. Stromingen wordt uitgegeven door de Nederlandse Hydrologische Vereniging.

Hieronder kunt u zoeken binnen alle artikelen zoals die in Stromingen gepubliceerd zijn. Leden die ingelogd zijn kunnen daarbij alle artikelen doorzoeken en raadplegen. Niet leden kunnen alle artikelen doorzoeken maar alleen de artikelen openen die ouder zijn dan 1 jaar.

Actuele stromingen
Filter op nummer

Redactioneel / Matthijs Bonte / 2019 - 2

Redactioneel

Dit jaar is het 25 jaar geleden dat Stromingen voor het eerst uitkwam. Het eerste redactioneel (getiteld "Het vakblad voor hydrologen is er!!") maakt melding van een lang voortraject met gedegen studie die resulteerde in een "keurige" rapportage waarin het bestaansrecht van een vakblad voor de NHV werd onderzocht

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Artikel / Jan van Bakel, Gé van den Eertwegh, Bas Worm, Jon Mensink / 2019 - 2

Slim peilbeheer in haarvaten van watersystemen met SAWAX-stuw

Water vasthouden in de haarvaten van watersystemen is één van de manieren om beter om te gaan met droge en natte weersomstandigheden. Een vroegtijdige respons op peilstijgingen en het volume aan vastgehouden water bepalen het succes op lokale en regionale schaal. De slimme SAWAX-stuw kan worden opgesteld in de detailwatergangen, zoals kavelsloten in beheer bij agrariërs. De stuw kan via een vlottersysteem mechanisch-automatisch de waterstanden in de hoofdwatergangen volgen en deze verhogen in het gebied bovenstrooms van de stuw. Daardoor kunnen zonder tussenkomst van de agrariër hogere waterpeilen in de haarvaten worden gerealiseerd. De eerste versie van deze stuw heeft in 2015 t/m 2017 in een praktijksituatie gefunctioneerd. Rekenresultaten geven aan dat de installatie van de SAWAX-stuw leidt tot enige verhoging van de gewasverdamping en dus een (lichte) toename van de gewasproductie. Daarvoor is echter wel een aanzienlijke hoeveelheid wateraanvoer nodig. Dit komt mede doordat de proef op een beperkt areaal is uitgevoerd.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Artikel / David Brakenhoff, Hendrik Meuwese, Mark Bakker / 2019 - 2

Analyseer dijkdrainage analystisch met een online quickscan

In opdracht van de POV Piping is een online quickscantool voor drainagetechnieken ontwikkeld. De website (www.drainagequickscan.nl) maakt een inschatting van de kosten en het waterbezwaar die gemoeid zijn met het installeren van een drainagesysteem om veiligheid tegen piping te realiseren. De tool is bedoeld als ondersteunend middel tijdens een verkenningstraject voor dijkversterkingsprojecten. Dit artikel beschrijft hoe de Python module TimML is uitgebreid om de berekeningen mogelijk te maken. De grondwaterstroming is stationair berekend in een  doorsnedemodel op basis van analytische elementen.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Artikel / Chris Geerse, Bastiaan Kuijper, Dirk van Haaren, Herbert Berger, Arthur Kors, Hans van Twuiver / 2019 - 2

Probabilistisch model voor het bepalen van meerpeilstatistiek Vokerak-Zoommeer

Rijkswaterstaat heeft door middel van peilbesluiten en waterakkoorden afspraken gemaakt met andere partijen over peilhandhaving, hoogwaterafvoer, wateraanvoer en verziltingsbestrijding. De beschikbaarheid van kunstwerken als stuwen, spuisluizen en gemalen is belangrijk om deze afspraken na te komen. Echter, in de praktijk is 100% beschikbaarheid onmogelijk, storingen kunnen zich altijd voordoen. Deze storingen beïnvloeden weer de mate waarin gemaakte afspraken kunnen worden nagekomen. Er is dus een relatie tussen de intensiteit van beheer en onderhoud (en de bijbehorende kosten) en de mate van nakomen van de gemaakte afspraken. Rijkswaterstaat wil deze relatie transparant maken, om zo de kosten van het beheer en onderhoud af te stemmen op de gemaakte afspraken (prestatiemanagement). Om dit mogelijk te maken heeft Rijkswaterstaat aan HKV Lijn in Water gevraagd een model (proof-of-concept) te ontwikkelen voor het Volkerak-Zoommeer. Tijdens hoge aanvoeren op dit meer kan overtollig water worden gespuid via de Bathse spuisluis. Het model berekent de invloed van storingen van de spuisluis op de meerpeilstatistiek, waarbij het meerpeil in dit geval de ruimtelijk gemiddelde waterstand van het meer betreft: een maat voor de 'vulling van de bak'. Dit model, DEVO genaamd, wordt in dit artikel gepresenteerd. Omdat een aanpak via het gepresenteerde modelconcept veelbelovend
blijkt, zullen we in de komende jaren ook voor de andere functies en watersystemen soortgelijke modellen ontwikkelen.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Artikel / Dorien Honingh, Jelle de Jong, Bram Bloks, Herman Mondeel, Klaas-Jan Douben / 2019 - 2

Waterstandsverwachtingen met behulp van Machine Learning

De snelle ontwikkelingen op het gebied van Machine Learning (ML) hebben ervoor gezorgd dat deze data-analysemethode voor steeds meer doeleinden gebruikt wordt en vaak een kostenefficiënt alternatief vormt voor bestaande methodes. Deze studie onderzoekt de meerwaarde van Machine Learning in het operationele waterbeheer. Hiervoor zijn testen uitgevoerd om waterstandreeksen te genereren voor de Bovenmark ten zuiden van Breda, in het beheergebied van Waterschap Brabantse Delta. In het onderzoek zijn vier verschillende Machine Learning algoritmes getest: Autoregressive Integrated Moving Average (ARIMA), Gradient Boosting Regression Trees (GBRT), Long Short-Term Memory (LSTM) en Multi-Layer Perceptron (MLP). De meest nauwkeurige verwachtingen zijn behaald door waterstandsveranderingen te berekenen en deze te transformeren naar momentane waterstanden. Dit bleek beter te werken dan direct de waterstanden te berekenen. De nauwkeurigheid van de berekeningen neemt af als men meerdere dagen vooruit wil voorspellen. De beste resultaten werden behaald met GBRT, welke voor een verwachting van één dag vooruit een gemiddelde verklaarde variantie (R2) van 0,95 had en voor drie dagen vooruit een gemiddelde R2 van 0,80, met een gemiddelde absolute afwijking van 0,006 m

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Artikel / Joris Schaap, Jan van Bakel / 2019 - 2

Darcy op de helling: hoe ver reikt vernatting van beekdalen?

Hoe ver reikt grondwaterstandsverhoging door in een beekdal, als er vernattingsmaatregelen zoals het verhogen van de beekbodem en/of hogere beekpeilen zijn voorzien? In dit artikel stellen we een methode voor die hydrologische ingrepen in het oppervlaktewatersysteem vertaalt naar grondwatereffecten in dunne aquifers op aangrenzende hellende percelen: Darcy op de helling. Bij wijze van voorbeeld beschouwen we twee beekdalsystemen in Natura2000-gebieden in Twente, die veelvuldig voorkomen bij stuwwallen met een ondiepe hydrologische basis: 1) een dunne aquifer op een helling en 2) een dikkere aquifer op een helling met een steilrand. Met elementaire hydrologie laten we zien dat de doorwerking relatief beperkt is in hellende gebieden en dat vernatting van beekdalen te bereiken is zonder grote natschade aan hellende agrarische percelen.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Reactie & weerwoord / Jan van Bakel / 2019 - 2

Reactie op artikel: Schijnspiegeldynamiek van heideveentjes: over de complexe relatie tussen stijghoogte en schijnspiegel

Schijnspiegels zijn een interessant fenomeen in de hydrologie omdat ze de lineaire relatie verstoren tussen verticale stijghoogteverschillen en de daardoor veroorzaakte verticale fluxen. De meeste grondwatermodellen houden er daarom geen rekening mee. De niet-lineariteit kan worden begrepen uit de definitie van een schijnspiegel. De 'Verklarende hydrologische woordenlijst' (Commissie voor Hydrologisch Onderzoek TNO, 1986) geeft als definitie voor een schijnspiegel: "Freatisch vlak van een grondwaterlichaam gelegen op een slecht doorlatende laag, waaronder weer een onverzadigde zone voorkomt". Zoals bekend is de doorlatendheid een functie van de verzadigingsgraad. Dit betekent bijvoorbeeld dat de wegzijging uit een ven bij verlaging van de stijghoogte onder het ven niet blijft toenemen, maar wordt begrensd tot een maximale waarde die
afhangt van de weerstand van de venbodem en de hydraulische eigenschappen van de laag onder de venbodem.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Reactie & weerwoord / Gijsbert Cirkel, Flip Witte / 2019 - 2

Weerwoord op de reactie van Jan van Bakel op het artikel: schijnspiegeldynamiek van heideveentjes

Wij bedanken Jan van Bakel van harte voor zijn helder geformuleerde en waardevolle aanvulling op onze analyse van schijnspiegelsystemen. In onze berekeningen is inderdaad impliciet aangenomen dat laterale luchttoetreding een weerstand zal ondervinden die verwaarloosd kan worden.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Verslag / Simon van Meijeren, Mieke Hulshof / 2019 - 2

Over safari’s, ontdekkingen en hydrologie

In de NHV-serie Jong en Oud in de Hydrologie (JOH!) ontmoeten we de helden achter onze hydrologische parameters, functies en theorieën. Tijdens JOH! bezoeken we bedrijven in  de watersector en discussiëren we (informeel) over het verleden, heden en toekomst van de hydrologie. Op 4 oktober vond de derde JOH! plaats bij Netherlands Water partnership (NWP) en Young Experts Programme (YEP) in Den Haag met Prof. Dr. Ir. in de Hydrologie Huub Savenije van de TU Delft. De lezing van Huub was geïnspireerd op zijn uittreerede van 28 september aan de TU Delft en getiteld “De waarde van veldobservaties, werken in tropische landen, het samenwerken met mensen met andere achtergronden en het volgen van ongebaande paden”. Hij vertelde onder andere over zijn onderzoek naar zoutintrusie in riviermondingen.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Verslag / Reinder Ronda / 2019 - 2

Verslag NVBM-NHV najaarssymposium "Weer en Water in de Stad"

Op 23 november 2018 vond het najaarssymposium van de NHV plaats. Dit goedbezochte symposium was samen met de Nederlandse Vereniging ter Bevordering van de Meteorologie (NVBM) georganiseerd en had als thema 'weer en water in de stad'. Plaats van handeling was gebouw Lumen op de Wageningse campus. Dagvoorzitters waren Remko Uijlenhoet (namens de NHV) en Gert-Jan Steeneveld (namens de NVBM).

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Overig / Gijs Janssen, Jarno Verkaik, Johan Valstar, Annemieke Marsman, Sophie Vermooten, Jan-Willem Meertens, Bert de Doelder / 2019 - 2

Gebiedsgericht grondwaterbeheer in het Rotterdamse Havengebied: toepassing van iMOD-WQ en HydroConnect

De afgelopen jaren heeft Deltares gewerkt aan het mogelijk maken van waterkwaliteitsmodellering en modellering van dichtheidsafhankelijke stroming en transport met iMOD. De code waarmee dit kan heet iMOD-WQ. De eerste toepassing hiervan was ter ondersteuning van de gebiedsgerichte grondwateraanpak (GGA) in het Rotterdamse Havengebied. In dat (nog steeds lopende) project wordt ook gebruik gemaakt van de workflow manager HydroConnect, een andere relatief recente modelleerinnovatie. HydroConnect faciliteert in dit project het gebruik van het ontwikkelde modelinstrument en de uit te voeren "modellentrein" door meerdere partijen. In dit artikel wordt de toepassing van beide innovaties binnen GGA in het Rotterdamse Havengebied toegelicht.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Inhoudsopgave / Hans Renes / 2019 - 1

Historische hydrologie

In deze bijdrage staat de vraag centraal wat historisch landschapsonderzoek kan bijdragen aan kennis over de hydrologische gesteldheid van Nederland. Daartoe moeten gegevens uit natuurwetenschappen, menswetenschappen en geesteswetenschappen worden gecombineerd. Dit wordt geïllustreerd met voorbeelden van historisch onderzoek naar beken. De conclusie is dat historisch onderzoek drie soorten gegevens oplevert: [1] argumenten voor behoud van historische landschapselementen, [2] gedetailleerde gegevens over ontwikkelingen op middellange termijn en [3] een beter inzicht in het landschap zoals dat er zonder menselijk ingrijpen uit zou hebben gezien.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Redactioneel / Witte, Flip / 2019 - 1

Stromingen 1 2019 - redactioneel

Wat is er mooier als je een nieuwe interesse, geschiedenis, weet te combineren met je oude vakgebied, de hydrologie? Na kennis te hebben genomen van het werk van anderen en zelf wat verkennend onderzoek te hebben verricht, stelde ik de NHV voor een symposium te wijden aan 'historische hydrologie'.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Artikel / Willem Jan Zaadnoordijk, Michiel van der Meulen, Nikki Trabucho / 2019 - 1

C.O.L.N. in 2018

In 2018 is het 60 jaar geleden dat de eindrapporten verschenen van de Commissie Onderzoek Landbouwwaterhuishouding Nederland TNO (beter bekend onder het acroniem C.O.L.N.). De inventarisatie in deze rapporten vormde de basis voor grootschalige verbeteringen van de landbouwwaterhuishouding.

De droge zomers van 1947 en 1949 leidden tot zorgen over landbouwopbrengsten met het oog op de voedselvoorziening en economie van Nederland in de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog. Dankzij de Marshallhulp uit de Verenigde Staten kon een inventarisatie van de toenmalige actuele landbouwwaterhuishouding opgezet worden, het C.O.L.N.-onderzoek. In de jaren 1952-1956 werd een groot aantal grondwaterstandsmetingen uitgevoerd. Op basis van deze metingen werden per provincie kaarten gemaakt van de grondwaterstandsdiepte in de zomer en de winter. Tevens werden kaarten gemaakt van de verzilting van het oppervlaktewater in de lente en de zomer voor de noordelijke en westelijke provincies.

Dit artikel beperkt zich grotendeels tot de grondwaterresultaten van het C.O.L.N.-onderzoek. Hier is het meest naar gerefereerd en deze zijn nu nog waardevol als eerste gedetailleerde bijna landsdekkende inventarisatie van de grondwaterstandsdiepten in Nederland.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Artikel / Jan van Bakel / 2019 - 1

Achtergrondverlaging zonder toekomst

 

Achtergrondverlaging wordt in Nederland vaak gebruikt voor het onverklaarbare deel van een verlaging van stijghoogtes en grondwaterstanden die in de afgelopen decennia is opgetreden. Daardoor ontstaan ongewenste vrijheidsgraden om het effect van een gedefinieerde ingreep te kwantificeren. In het rapport van de NHV-werkgroep Achtergrondverlaging ‘Zicht op achtergrondverlaging’ zijn de oorzaken van de achtergrondverlaging in beeld gebracht. Op basis van literatuuronderzoek zijn de fysische oorzaken gekwantificeerd en daardoor in de toekomst niet meer aan de orde. De procedurele oorzaken zijn benoemd en zijn in de toekomst te vermijden of, voor zover ze het gevolg zijn van onvolkomen metingen of modellering, aan te duiden als onzekerheid.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Artikel / Erik Meijles, Erik Querner / 2019 - 1

modellering van de Drentsche Aa

Een manier om toekomstige hydrologische regimes in te schatten is door bewijzen te vinden van representatieve perioden in het verleden. In deze studie wordt een eerste aanzet gegeven voor de historisch-hydrologische modellering voor het stroomgebied van de Drentsche Aa. Beleidsmatig wordt hier aangestuurd op een hogere basisafvoer en lagere piekafvoer die horen bij een natuurlijkere historische situatie. Door het bestaande hydrologische model aan te passen naar een historisch scenario van rond 1900 kunnen de hydrologische consequenties worden ingeschat van een natuurlijker, cultuurhistorisch verantwoorde inrichting van het landschap. Modelresultaten laten zien, dat bij gelijkblijvende meteorologische omstandigheden, de werkelijke verdamping in de situatie van 1900 ongeveer 17% lager is dan in de situatie van 2000. Daarnaast was in 1900 de ontwatering beperkter door ondiepere en kleinere sloten en beekjes. Dit heeft tot gevolg dat in 1900 grondwaterstanden hoger zijn en dat er dan een grotere component van het grondwater ondiep wordt afgevoerd. Afvoeren bij verschillende overschrijdingsfrequenties liggen in 1900 (substantieel) hoger dan in 2000. Het is dus de vraag of het streven naar een historisch landschapsbeeld van 1900 resulteert in lagere piekafvoeren en verminderde overstromingen in het stroomgebied. De verschillen tussen 1900 en 2000 zijn groter dan de verschillen tussen 2000 en het klimaatscenario van 2050 (WH-scenario). Dat is opvallend en suggereert dat de historische veranderingen in het hydrologische regime groter zijn dan de te verwachten veranderingen voor de komende decennia. Het loont de moeite om andere historische scenario’s, die representatief zijn voor een natuurlijkere inrichting, door te rekenen om een bandbreedte van representatieve hydrologische regimes te creëren.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Artikel / Jan-Philip Witte, Bernard Voortman, Kelly Nijhuis, Marjolein van Huijgevoort, Sjoerd Rijpkema, Teun Spek / 2019 - 1

met het historische landschap verdween er water van de Veluwe

Ondanks dat het klimaat van Nederland steeds natter wordt, voeren de beken die ontspringen aan de Veluwe steeds minder water af. Winning van grondwater en ontwatering van de omgeving worden dikwijls aangewezen als belangrijke boosdoeners. Er is echter meer aan de hand: de vegetatie van dit grote natuurgebied veranderde in de loop der tijden aanzienlijk. Waren in de negentiende eeuw heide en stuifzand dominant, tegenwoordig is dat bos, en dan vooral naaldbos. Deze verandering leidde tot meer verdamping, waardoor er minder neerslagwater overbleef om de grondwatervoorraad aan te vullen. Sinds 1850 heeft die afname waarschijnlijk meer bijgedragen aan de verdroging der beken, dan de toename van de grondwateronttrekkingen.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Artikel / Jelle Buma, Huite Bootsma, Timo Kroon / 2019 - 1

Honderdjarige simulatie van NHI LHM toon invloed van klimaat op grondwaterstand

In opdracht van de Technische Commissie Bodembeweging is een onderzoek uitgevoerd naar de invloed van klimaatvariaties op langjarige grondwaterstandsfluctuaties. Voor het onderzoek is gebruik gemaakt van een honderdjarige simulatie met NHI LHM op basis van het historische verloop van neerslag en verdamping. Landgebruik, peilbeheer en grondwateronttrekkingen zijn constant gehouden. Zodoende kon de doorwerking van klimaatvariaties op de grondwaterstand eenduidig worden bepaald uitgaande van de huidige inrichting van Nederland. In dit artikel worden de modelresultaten beschouwd. De resultaten laten zien dat 'grondwaterdroogte' niet altijd hetzelfde is als 'meteorologische droogte'. Dat komt door verschillen in de traagheid van het grondwatersysteem

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Artikel / Arnaut van Loon, Paul Schot / 2019 - 1

Duizend jaar menselijke invloed op de waterhuishouding van de Gooi- en Vechtstreek

Ondanks ingrijpende maatregelen om laagvenen te vernatten, is grootschalig hydrologisch herstel tot nog toe uitgebleven. Aan de hand van een paleohydrologische reconstructie van de Gooi- en Vechtstreek werpen wij nieuw licht op de verdroging en vernatting van laagveengebieden. Daarbij gaan wij in op de natuurlijke situatie, de oorzaken van verdroging vanuit historisch perspectief en een oorzaakgerichte herstelstrategie. Uit de reconstructie blijkt dat kwelgebieden in de loop van de geschiedenis versplinterd zijn geraakt en dat tegelijkertijd de hoeveelheid kwel in het laagveengebied is toegenomen.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Artikel / Perry de Louw, Gualbert Oude Essink, Joost Delsman, Esther van Baaren, Ilja America, Joeri van Engelen / 2019 - 1

Het langetermijngeheugen van de zoet-zoutverdeling

Dit artikel beschrijft de ontwikkeling van de zoetzoutverdeling in het Nederlandse grondwater. Deze verdeling is sterk bepaald door de paleogeografische ontwikkeling gedurende het Holoceen en kent een groot langetermijngeheugen. Er worden twee typen grondwatersystemen beschreven: het West-Nederland systeem, waar autonome verzilting en wellen sleutelbegrippen zijn, en het Zeeuwse systeem, waar drie typen zoetwaterlenzen worden besproken. We laten aan de hand van de FRESHEM-Zeeland-resultaten zien dat airborne-elektromagnetische meettechnieken zeer geschikt zijn voor het in beeld brengen van de zoet-zoutverdeling. Vervolgens wordt ingegaan op het modelleren van de initiële zoet-zoutverdeling, waarbij de combinatie van paleomodellering en gebruik van metingen een geschikte methode lijkt. De initiële zoet-zoutverdeling is een belangrijke modelparameter bij het voorspellen van toekomstige veranderingen van zoete grondwatervoorraden als gevolg van ingrepen, klimaatverandering en zeespiegelstijging.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid
Artikel / Harry Massop / 2019 - 1

Historische data en hydrologie van de Baakse Beek

Dit artikel geeft een overzicht van de beschikbaarheid van historische hydrologische data op landelijk niveau, en meer specifiek voor het stroomgebied van de Baakse Beek. Voor dit stroomgebied zijn historische data gebruikt om met een hydrologisch model de historische situatie te reconstrueren. Wegens gebrek aan historische gegevens is dit maar beperkt gelukt. Niettemin maakt de reconstructie aannemelijk dat het stroomgebied van de Baakse Beek vroeger veel natter was, maar ook dat in de zomer, net als nu, de afvoer wegviel.

 … lees verder
Gehele artikel lezen? Login of word lid