Stromingen 2012
Filter op nummer

Redactioneel / Joost Heijkers / 2012 - 2

Redactioneel

Lees artikel
Artikel / Frans van Geer / 2012 - 2

Tijdreeksanalyse: Introductie en aandachtspunten

Lees artikel
Artikel / Paul K. Baggelaar en Eit C.J. van der Meulen / 2012 - 2

Trendanalyse op maat voor een meetnet waterkwaliteit

Lees artikel
Artikel / Martin Knotters / 2012 - 2

Validatie van tijdreeksmodellen voor de grondwaterstand

‘Essentially, all models are wrong, but some are useful’, is een gezegde van de statisticus George E.P. Box, die samen met Gwilym M. Jenkins het bekende boek ‘Time Series Analysis: Forecasting and Control’ schreef. In dit artikel wil ik ingaan op de pragmatische vraag of een tijdreeksmodel bruikbaar is voor een bepaald doel. Ik beperk me tot tijdreeksmodellen voor grondwaterstandsreeksen. Na een korte inleiding over tijdreeksmodellering van grondwaterstandsreeksen zal ik ingaan op de verschillende manieren waarop de kwaliteit van deze modellen wordt uitgedrukt, wat dit zegt over de bruikbaarheid van een model, wanneer je zou kunnen spreken van ‘validatie’ en hoe je met validatie een idee kunt krijgen van de bruikbaarheid van een tijdreeksmodel. Vervolgens zal ik ter illustratie validatieresultaten presenteren voor tijdreeksmodellen die zijn gekalibreerd op vijftien reeksen van grondwaterstanden, om af te sluiten met enkele concluderende opmerkingen.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Jos von Asmuth, Sake van der Schaaf, Ab Grootjans en Kees Maas / 2012 - 2

Vennen en veentjes: (niet-)ideale systemen voor niet-lineaire tijdreeksmodellen

Standaard tijdreeksmodellen (zowel de ARMA-modellen van Box en Jenkins als het PIRFICT-model) gaan uit van lineaire en in de tijd niet-variërende relaties tussen de verklaarde en verklarende variabelen. Bij grondwatersystemen die periodiek inunderen, met greppels of drainagebuizen die periodiek droogvallen, of met markante overgangen in de bodemtextuur, kan die benadering duidelijk mank gaan. In dergelijke gevallen kunnen tijdreeksmodellen ingezet worden die uitgaan van zogenaamde drempelovergangen, of drempel-niet-lineariteit, en die (eenvoudig) fysisch gebaseerd zijn. Aan de hand van een onderzoek naar vennetjes en veentjes laten we hier zien dat die benadering soms zeer goed, maar soms ook minder goed voldoet. Doordat de waterbalans in het model over elke willekeurige periode sluitend moet zijn en laterale stroming verwaarloosd wordt, blijken de (fysische) parameters soms te worden verwrongen en het systeemgedrag niet goed te worden beschreven. Los van de performance of modelfit blijkt dat de (basis)weerstand van dit soort systemen alleen goed geschat kan worden als de drainagebasis en/of de diepere stijghoogte bekend is.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Koen van der Hauw / 2012 - 2

Evaluatie Waterproject Ruinen - een praktijktoepassing van interventieanalyse met Menyanthes

In het Waterproject Ruinen is hemelwater afgekoppeld via een infiltratietransportsysteem. Op een aantal locaties zijn grondwaterstanden gemeten in een periode vóór en ná de maatregel. Via tijdreeksanalyse met Menyanthes is de relatie geanalyseerd tussen afkoppelen en grondwaterstand. In dit artikel zullen de belangrijkste stappen worden toegelicht. Onderwerpen die besproken worden zijn: ondiepe keileem, lineairiteit versus niet-lineairiteit, verificatie, hydrologische en fysische plausibiliteit, ruismodel en natuurlijk de resultaten. De analyse toont aan dat er in de gebieden zonder keileem sprake is van een lichte stijging van de grondwaterstanden.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / K. Maas / 2012 - 2

Valkuilen in de tijdreeksanalyse: het geval Terwisscha

De invloed van de grondwaterwinning Terwisscha op de grondwaterstand in de omgeving is in de loop der jaren minstens twaalf keer onderwerp van studie geweest. De resultaten leken onderling een grote spreiding te vertonen, maar uiteindelijk bleken ze in twee groepen uiteen te vallen: enerzijds de uitkomsten van tijdreeksanalyses en anderzijds de uitkomsten van een verzameling van andere methoden. Binnen deze twee groepen bleken de uitkomsten goed overeen te stemmen, maar de tijdreeksanalisten schatten de invloed van de winning systematisch veel groter in dan de overige onderzoekers. Onze verklaring is dat de tijdreeksanalisten er geen rekening mee hielden dat de grondwaterstand regionaal een dalende tendens vertoont, los van de invloed van de winning. Doordat de invloed van de winning zelf ook geleidelijk toenam kwam in de tijdreeksmodellen de niet onderkende regionale daling voor rekening van de winning. Bij de gebruikelijke checks op consistentie van een tijdreeksmodel komt deze omissie niet aan het licht. Zoals Knotters en Jansen eerder in dit blad lieten zien is er minstens op de Nederlandse zandgronden al heel lang sprake van een autonome daling van de grondwaterstand. We verwachten daarom dat deze val in grote delen van Nederland open staat.

 … lees verder
Lees artikel
Verslag / / 2012 - 2

Bijeenkomsten: Verslag 'Tijdreeksanalyse Twee-Daagse'

Lees artikel
Overig / Arjen Roelandse, Mark Bakker / 2012 - 2

Vooraankondiging Discussieavond Tijdreeksanalyse

Lees artikel
Redactioneel / Hugo Savenije / 2012 - 1

NHV als aanbieder van podia voor verspreiding van kennis en het voeren van discussies in hydrologisch Nederland

Lees artikel
Artikel / Bram Bot / 2012 - 1

_Bot artikel integrale Terzaghi

De zettingformule van Terzaghi heeft betrekking op dunne grondlaagjes, zodat de korrelspanning zonder bezwaar als uniform over de dikte kan worden verondersteld. In deze publicatie worden geïntegreerde vormen (dus voor dikkere uniforme grondpakketten) gepresenteerd. De eerste is die voor een uitgestrekte belasting aan maaiveld in een situatie met grondwater aan maaiveld. De tweede integrale zettingformule is die voor een daling van de grondwaterstand, waarbij rekening kan worden gehouden met het onder water geraken van bodemlagen. In beide gevallen blijken de formules bijzonder eenvoudig. Ze zijn nuttig ter verhoging van het inzicht in zettingen en voor een eerste aftasting van de grootte daarvan. Ze zijn over het algemeen niet geschikt als vervanging van de gebruikelijke numerieke berekeningswijze in laagjes met verschillende zettingconstanten.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Jaco van der Gaast / 2012 - 1

De werkelijke weerstand

Naar aanleiding van de discussie rond numerieke verdroging is in het Stomingen (nummer 1, 2010) artikel ‘Op zoek naar de “vergeten” verticale weerstand hoog in het bodemprofiel’ door Querner en Van Bakel getracht de verticale weerstand vanuit hydrologische kenmerken en veldmetingen te verklaren en te nuanceren. In het artikel komen een aantal veronderstellingen naar voren die bepalend zijn voor de gehanteerde werkwijze, de conclusies en een aantal uitspraken. Dit is dan ook de reden om het artikel aan de hand van deze veronderstellingen, teneinde meer duidelijkheid te creëren, nader te analyseren. In een volgend artikel zal nader worden ingegaan op de selectiecriteria, representativiteit, bodemkundige situatie en meetgegevens van de gebruikte meetlocaties

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Jaco van der Gaast / 2012 - 1

Numerieke verdroging en grondwateronttrekkingen

Bij het bepalen van de landbouwkundige schade als gevolg van een grondwateronttrekking wordt in toenemende mate gebruik gemaakt van grondwaterstromingsmodellen. Ze worden gebruikt om zowel het door een grondwateronttrekking beïnvloede gebied als de verlaging door die grondwateronttrekking te bepalen. Deze modellen zijn echter veelal onderhevig aan numerieke verdroging, waardoor onjuiste en misleidende informatie kan worden gegenereerd. In dit artikel worden een aantal relevante aspecten met betrekking tot het gebruik van numerieke modellen en berekeningsmethoden bij het bepalen van landbouwkundige schade op perceelsniveau nader toegelicht.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Klaas-Jan Douben en Julian Maijers / 2012 - 1

Bepaling van toetspeilen voor de regionale keringen langs de Mark-Dintel-Vliet boezem

Bepaling van toetspeilen voor regionale wateren in functie van overstromingsgevaar

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Jan van Bakel / 2012 - 1

Voedings-voetafdruk van ons drinkwater

Een alternatieve beschouwing over de effecten van permanente grondwateronttrekkingen op verdamping en afvoer

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Willem Jan Zaadnoordijk / 2012 - 1

Zijn er ook buiten Polder Groot Mijdrecht wellende sloten?

Polder Groot Mijdrecht is een diepe polder in het veengebied van West-Utrecht. De kwel in de polder is zeer sterk en het grootste deel van de kwel stroomt via een kortsluitstroming van het watervoerend pakket door de bodem onder de sloten direct de sloten in. Dit wordt stroming door wellen genoemd. Het aantal wellen is zo groot dat het geen zin heeft individuele wellen te beschouwen, maar dat het praktischer is om onderscheid te maken tussen wellende sloten en sloten zonder wellen (Zaadnoordijk e.a., 2009). De wellen spelen een belangrijke rol in de waterhuishouding van polder Groot Mijdrecht en zorgen er voor dat ondanks de grote hoeveelheid kwel in de polder, de freatische grondwaterstanden een relatief grote dynamiek hebben en de kwel de wortelzone niet bereikt. De vraag dringt zich op in hoeverre de voor Polder Groot Mijdrecht afgeleide wellenregel ook toepasbaar is om het voorkomen en gedrag van wellende sloten in andere gebieden te beschrijven. Daarom is de wellenregel toegepast voor twee nabijgelegen polders waar recent modelonderzoek is uitgevoerd: Polder Nieuwkoop en Polder Zevenhoven (voor ligging zie afbeelding 1). In Polder Nieuwkoop komen wellen voor, terwijl er in Polder Zevenhoven geen wellen bekend zijn. Bij de toepasbaarheid is onderscheid gemaakt in de formule van de wellenregel enerzijds en de waarde van de parameters anderzijds.

 … lees verder
Lees artikel
Reactie & weerwoord / Jan van Bakel / 2012 - 1

Reactie op artikel ‘De werkelijke weerstand’ van Jaco van der Gaast

Lees artikel
Verslag / Arjen Roelandse en Koen van der Hauw / 2012 - 1

Discussiemiddag tijdreeksanalyse 2017

Op donderdagmiddag 2 november jl. hebben 30 geïnteresseerden zich verzameld in de Expozaal van het oude landhuis van Sweco in De Bilt. Doel van deze middag was gezamenlijk te kijken naar praktische toepassingen. Dit is gedaan aan de hand van presentaties over kleinschalige voorbeelden vanuit Waternet en een grootschalig voorbeeld voor Brabant Water. Verder stond casus ‘De tijdreeks van Deurne’ op het programma. Op basis van verschillende modellen is geprobeerd inzicht te krijgen in de drijvende krachten achter de grondwaterstanden van deze tijdreeks.

 … lees verder
Lees artikel
Verslag / Joost Heijkers / 2012 - 1

Bijeenkomsten: Verslag NHV Najaarsbijeenkomst 2011

Een verslag van en hydrologische beschouwing op basis van de NHV Najaarsbijeenkomst 2011: Waterkwaliteitsmodellering biedt uitdagingen voor jou als hydroloog!

 … lees verder
Lees artikel