Stromingen 2013
Filter op nummer

Redactioneel / / 2013 - 3

redactioneel

Lees artikel
Artikel / J. van der Gaast / 2013 - 3

Grondwaterwinningen nader beschouwd

Lees artikel
Artikel / B. Bot, M. Zwamborn / 2013 - 3

Open WKO-systemen; A: Inleiding

Aan de hand van een systematische serie modelberekeningen zijn vuistregels afgeleid voor het gedrag van een enkele doublet en van uitgestrekte patronen van bronnen voor open WKO-systemen. Binnen ruime grenzen blijkt het thermische en hydraulische gedrag weinig afhankelijk van de dikte van de laag waarin wordt opgeslagen. Dat geeft de plezierige mogelijkheid het gedrag per m1 dikte te beschrijven. De regel dat de bronafstand van een enkel doublet tenminste 3 keer de thermische straal dient te bedragen is wel erg voorzichtig. Vooral bij grotere systemen (thermische straal groter dan ongeveer 40 m) voldoet ook een bronafstand van 2 keer de thermische straal nog goed in een homogene aquifer. Handige vuistregels voor bronafstand, benodigde boordiameter en de resulterende afpomping bij de bronnen zijn opgesteld als functie van de bodemopbouw. Ook zijn globale regels gepresenteerd voor de maximaal haalbare capaciteit van een enkel doublet gegeven de bodemopbouw en beperkingen ten aanzien van boordiameter en afpomping. Voor een uitgestrekt patroon van bronnen (schaakbord of rijen) blijkt de maximale thermische capaciteit per hectare vrijwel onafhankelijk van de bodemopbouw (maar natuurlijk wel van de beschikbare dikte, zie hierboven). Bij een slecht doorlatend opslagpakket kan dit echter alleen worden behaald met zeer veel bronnen en dus tegen hoge kosten van bronnen en leidingwerk. Vooral bij een relatief hoge piekvraag (thermisch en daardoor hydraulisch) loopt het aantal bronnen en/of de brondiameter op.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / B. Bot, M. Zwamborn / 2013 - 3

Open WKO-systemen; B: Thermisch gedrag

Aan de hand van een systematische serie modelberekeningen zijn vuistregels afgeleid voor het gedrag van een enkele doublet en van uitgestrekte patronen van bronnen voor open WKO-systemen. Binnen ruime grenzen blijkt het thermische en hydraulische gedrag weinig afhankelijk van de dikte van de laag waarin wordt opgeslagen. Dat geeft de plezierige mogelijkheid het gedrag per m1 dikte te beschrijven. De regel dat de bronafstand van een enkel doublet tenminste 3 keer de thermische straal dient te bedragen is wel erg voorzichtig. Vooral bij grotere systemen (thermische straal groter dan ongeveer 40 m) voldoet ook een bronafstand van 2 keer de thermische straal nog goed in een homogene aquifer. Handige vuistregels voor bronafstand, benodigde boordiameter en de resulterende afpomping bij de bronnen zijn opgesteld als functie van de bodemopbouw. Ook zijn globale regels gepresenteerd voor de maximaal haalbare capaciteit van een enkel doublet gegeven de bodemopbouw en beperkingen ten aanzien van boordiameter en afpomping. Voor een uitgestrekt patroon van bronnen (schaakbord of rijen) blijkt de maximale thermische capaciteit per hectare vrijwel onafhankelijk van de bodemopbouw (maar natuurlijk wel van de beschikbare dikte, zie hierboven). Bij een slecht doorlatend opslagpakket kan dit echter alleen worden behaald met zeer veel bronnen en dus tegen hoge kosten van bronnen en leidingwerk. Vooral bij een relatief hoge piekvraag (thermisch en daardoor hydraulisch) loopt het aantal bronnen en/of de brondiameter op.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / R. Bartholomeus, J. Kroes, J. van Bakel, M. Hack-ten Broeke, D. Walvoort, F. Witte / 2013 - 3

Naar verbeterde schadefuncties voor de landbouw

Om veranderingen in het waterbeheer te vertalen naar landbouwopbrengsten zijn in Nederland drie methodes operationeel: de HELP-tabellen, de TCGB-tabellen en AGRICOM. Door de landbouw, de waterbeheerders en de waterleidingbedrijven is lang aangedrongen op een herziening van deze methodes (o.a. Van Bakel en Heijkers (2004)), omdat die verouderd zijn. Er is nu een eerste stap gezet naar een nieuwe, meer (klimaat)bestendige, methode. De agrohydrologische modelcode SWAP vormt in deze methode de kern voor het afleiden van schadefuncties. SWAP is daarbij uitgebreid met nieuwe of verbeterde modules voor de berekening van directe hydrologische effecten van natschade (zuurstofstress) en zoutschade.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / F. van Geer / 2013 - 3

Eenvoudige toetsing en visualisatie van veranderingen in het karakter van een stijghoogtereeks

Bij veel analyses van stijghoogtereeksen is het van belang te weten of en zo ja hoe, het karakter van die reeks structureel in de tijd verandert. In dit artikel zijn informatieproducten beschreven waarmee een visueel inzicht verkregen kan worden in veranderingen in de tijd alsmede een indicatieve toets of die veranderingen ook significant zijn. Daarbij is zowel het niveau als de spreiding van de stijghoogtereeks in beschouwing genomen. De informatieproducten zijn gebaseerd op eenvoudige en standaard statistische bewerkingen, die zich lenen voor volledige automatisering. In hoeverre een verandering van het niveau of de spreiding als structureel aangemerkt wordt is mede afhankelijk van de beschouwde tijdschaal. De methode is vooral bedoeld om snel inzicht te verkrijgen of een stijghoogtereeks in de loop van de jaren structureel is veranderd en niet voor een gedetailleerde trendanalyse.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / D. Walvoort, M. Knotters, T. Hoogland / 2013 - 3

Een tool voor controle van hoogfrequente grondwaterstandsreeksen

Grondwaterstanden en stijghoogten worden steeds vaker gemeten met druksensoren, met hoge frequenties zoals viermaal daags of ieder uur. Het is ondoenlijk al deze metingen visueel te controleren op fouten. Alterra, onderdeel van Wageningen UR, ontwikkelde in opdracht van Eijkelkamp Agrisearch Equipment een tool voor automatische controle van de metingen die worden verzameld in het Regionaal Grondwatermeetnet Vallei en Eem. De tool maakt het mogelijk grote hoeveelheden metingen efficiënt te controleren. De tool is gebaseerd op fuzzy-set-theorie waardoor informatie beter wordt benut. Door robuuste statistieken te gebruiken is de tool toepasbaar voor reeksen met uiteenlopende eigenschappen.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / M. Knotters, T. Hoogland, D. Brus / 2013 - 3

Validatie van grondwaterstandskaarten met behulp van de Landelijke Steekproef Kaarteenheden

Verschillende kaarten geven de diepte tot het freatische grondwater aan. Voorbeelden zijn de kaart van de grondwaterdynamiek, en kaarten die zijn gemaakt met modelinstrumentaria zoals het Nationaal Hydrologisch Instrumentarium en de hydrologische component van Stone. Om hun bruikbaarheid te kunnen beoordelen moeten we weten hoe nauwkeurig deze kaarten zijn. In dit artikel beschrijven we hoe we een beeld kregen van de nauwkeurigheid door de kaarten te vergelijken met informatie over de freatische grondwaterstand uit de Landelijke Steekproef Kaarteenheden. Deze steekproef werd destijds uitgevoerd op de bodemkaart van Nederland, schaal 1 : 50.000.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / P.E.V. van Walsum, F.J.E. van der Bolt, A.A. Veldhuizen / 2013 - 3

Hoe klimaatrobuust is de gewasfactormethode van het NHI?

Artikel naar aanleiding van het artikel “Metingen en proceskennis vereist voor nauwkeurige verdampingsberekening in grondwatermodellen”, van Bartholomeus e.a. in Stromingen, vol 19, #2 (2013).

 … lees verder
Lees artikel
Essay / M. Knotters, J. Heijkers / 2013 - 3

Hoog tijd voor onafhankelijke en objectieve beoordeling van grondwaterinformatie

In het COLN-onderzoek in de jaren vijftig van de vorige eeuw werd voor het eerst informatie over de grondwaterstand op landelijke schaal ingewonnen, opgeslagen en verwerkt tot kaarten. Het verzamelen van grondwaterstanden gebeurt inmiddels steeds meer decentraal, maar grondwaterstanden worden wel centraal opgeslagen in DINO (http://www.dinoloket.nl/). Er zijn diverse methoden in gebruik waarmee uit deze gegevens kaarten van de grondwaterstandsdiepte kunnen worden gemaakt op verschillende schaalniveaus. In dit essay pleiten wij voor objectieve en onafhankelijke duiding van de kwaliteit van modelmatig gegenereerde grondwaterinformatie. Een landelijk gecoördineerd validatie monitoring-systeem is hiervoor naar onze mening onmisbaar.

 … lees verder
Lees artikel
Reactie & weerwoord / M. Knotters, T. Hoogland / 2013 - 3

Reactie op het artikel 'Controle van kalibratiegegevens'

Lees artikel
Verslag / J. van Bakel / 2013 - 3

Verslag najaarsbijeenkomst 'De achtergrondverlaging op de voorgrond'

Lees artikel
Overig / / 2013 - 3

OmslagJRG19nr3&4

Lees artikel
Overig / B. Bot, M. Zwamborn / 2013 - 3

Open WKO-systemen; B Hydraulisch gedrag en optimale configuraties

Aan de hand van een systematische serie modelberekeningen zijn vuistregels afgeleid voor het gedrag van een enkele doublet en van uitgestrekte patronen van bronnen voor open WKO-systemen. Binnen ruime grenzen blijkt het thermische en hydraulische gedrag weinig afhankelijk van de dikte van de laag waarin wordt opgeslagen. Dat geeft de plezierige mogelijkheid het gedrag per m1 dikte te beschrijven. De regel dat de bronafstand van een enkel doublet tenminste 3 keer de thermische straal dient te bedragen is wel erg voorzichtig. Vooral bij grotere systemen (thermische straal groter dan ongeveer 40 m) voldoet ook een bronafstand van 2 keer de thermische straal nog goed in een homogene aquifer. Handige vuistregels voor bronafstand, benodigde boordiameter en de resulterende afpomping bij de bronnen zijn opgesteld als functie van de bodemopbouw. Ook zijn globale regels gepresenteerd voor de maximaal haalbare capaciteit van een enkel doublet gegeven de bodemopbouw en beperkingen ten aanzien van boordiameter en afpomping. Voor een uitgestrekt patroon van bronnen (schaakbord of rijen) blijkt de maximale thermische capaciteit per hectare vrijwel onafhankelijk van de bodemopbouw (maar natuurlijk wel van de beschikbare dikte, zie hierboven). Bij een slecht doorlatend opslagpakket kan dit echter alleen worden behaald met zeer veel bronnen en dus tegen hoge kosten van bronnen en leidingwerk. Vooral bij een relatief hoge piekvraag (thermisch en daardoor hydraulisch) loopt het aantal bronnen en/of de brondiameter op.

 … lees verder
Lees artikel
Redactioneel / Joost Heijkers / 2013 - 2

Redactioneel

Lees artikel
Artikel / C. van den Akker / 2013 - 2

Tussen Dupuit en De Glee, Het ontstaan van toegevoegde stijghoogte verlaging

Lees artikel
Artikel / Koen van der Hauw / 2013 - 2

Water- en stofbalansen: betrouwbaar of drijfzand?

In watersysteemanalyses en effectbepalingen zijn water- en stofbalansen een belangrijk onderdeel. De ervaring van veel waterschappen is echter dat het moeilijk is om stofbalansen voldoende sluitend te krijgen. Mogelijk worden daardoor niet de meest effectieve maatregelen gekozen. Inzicht in de onzekerheden van de diverse balansposten is van belang om dit te verbeteren. De STOWA heeft daarom het initiatief genomen een tool te laten ontwikkelen om onzekerheidsanalyses van stofbalansen uit te voeren. Met deze tool kan de foutenvoortplanting in een balans analytisch worden doorgerekend, ook voor ontbrekende waarden. De tool is eind 2012 gereed gekomen en wordt beschikbaar gesteld door de STOWA via www.modelwalhalla.nl

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Ruud Bartholomeus, Bernard Voortman, Jan-Philip Witte / 2013 - 2

Metingen en proceskennis vereist voor nauwkeurige verdampingsberekening in grondwatermodellen

Samen met de neerslag, en eventuele oppervlakteafvoer, bepaalt de verdamping de hoeveelheid water die doorsijpelt naar het grondwater. Een nauwkeurige bepaling van de verdamping in hydrologische modellen is daarom van belang voor nauwkeurige simulaties van de grondwateraanvulling en de hoogte en dynamiek van de grondwaterstand. Dat geldt voor de heersende weerscondities, maar ook voor scenarioanalyses zoals klimaatprojecties. Nagenoeg alle regionale hydrologische modellen gebruiken gewasfactoren voor het vaststellen van de potentiële verdamping. In dit artikel laten we zien dat het gebruik van deze empirische factoren kan resulteren in aanzienlijke fouten in de potentiële verdamping, en daarmee in de grondwateraanvulling. Vooral voor bossen kan de fout in het neerslagoverschot door gebruik van gewasfactoren tientallen procenten bedragen, zelfs als verdamping van interceptiewater expliciet wordt gesimuleerd. De conclusie dat het gebruik van gewasfactoren met grote onzekerheden is omgeven is niet nieuw. Hier laten we echter zien dat ook voor langjarig-(klimaat)-gemiddelde schattingen van de potentiële verdamping, de gewasfactorbenadering moet worden afgeraden. Voor nauwkeurige hydrologische analyses is het nodig te investeren in meetgegevens en op basis daarvan het verdampingsproces in modellen beter te schematiseren. Dit geldt niet alleen voor klimaatprojecties, maar ook voor het huidige klimaat.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Jan van Bakel / 2013 - 2

Betekenis van Hooghoudt nog lang niet ‘uitgehold’!

De formule van Hooghoudt werd en wordt alom toegepast bij het ontwerpen van drainagesystemen. De formule houdt er rekening mee dat de drainageweerstand in meer of mindere mate afhankelijk is van de opbolling. In regionale studies wordt echter veelal uitgegaan van een constante drainageweerstand. Dat kan tot aanzienlijke systematische afwijkingen tussen gesimuleerde en werkelijk optredende variabelen zoals de grondwaterstand leiden. In een wat aangepaste vorm is de formule ook toepasbaar bij ontwerp en gebruik van drainagesystemen voor subinfiltratie. En als wordt bedoeld: drains gebruiken voor subinfiltratie, dus dan ook zo noemen.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Nikki Dijkstra, Henk van Hardeveld, Bas Spanjers en Alfons Smolders / 2013 - 2

Verbeterde inschatting fosfornalevering in De Stichtse Rijnlanden

De onderwaterbodem kan een belangrijke fosforbron zijn in sloten. Vandaar dat Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden voor deze wateren de fosfornalevering uit de slootbodem heeft gekwantificeerd. De gebruikte methoden zijn relatief goedkoop en geven ook andere waterbeheerders de kans om aan de slag te gaan met de kwantificering van deze fosforbron. Ondanks onzekerheden en verbeterpunten zorgt de kwantificering voor een duidelijke verbetering van de mogelijkheden om fosforbalansen op te stellen. Daardoor is de aanstaande generatie KRW-maatregelen aanzienlijk beter te onderbouwen.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / H. Hakvoort, S. Bosch, R. Versteeg, J. Heijkers, E. Wolters, M. Talsma en K. Peerdeman / 2013 - 2

Meteobase: online neerslag- en referentiegewasverdampingsdatabase voor het Nederlandse waterbeheer

Waterbeheerders hebben in toenemende mate behoefte aan gedetailleerde neerslag- en referentiegewasverdampingsgegevens: voor modelbouw & -kalibratie, voor toetsing van watersystemen waterkeringen aan normen, maar ook voor GGOR-vraagstukken en zoetwatervoorziening. STOWA heeft HKV lijn in wat er en Siebe Bosch Hydroconsult in 2012 opdracht gegeven om beschikbare neerslag- en verdampingsgegevens te actualiseren, te bewerken en te ontsluiten voor alle waterbeheerders in Nederland. Dit heeft geresulteerd in www.meteobase.nl, hét online archief voor neerslag- en referentiegewasverdampingsgegevens en bijbehorende statistiek voor waterbeheerders. www.meteobase.nl bevat vlakdekkende rasters van historische neerslag en referentiegewasverdamping voor heel Nederland, neerslag- en verdampingstijdreeksen (ook met klimaateffect) en actuele neerslagstatistieken die door waterbeheerders direct kan worden gebruikt voor toetsen van watersystemen via de zogenaamde stochastenmethode en de tijdreeksmethode.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Jaco van der Gaast / 2013 - 2

Controle van kalibratiegegevens

Het Nationaal Hydrologisch Instrumentarium (NHI 3.0) wordt onderdeel van het Deltamodel. Op donderdagmiddag 25 april organiseerde de Nederlandse Hydrologische Vereniging en STOWA een bijeenkomst over het NHI 3.0. Tijdens de bijeenkomst is getracht gezamenlijk een antwoord te vinden op de vraag of het NHI in zijn huidige vorm de beleidsvragen op het gebied van de zoetwatervoorziening in Nederland adequaat kan beantwoorden. Om deze vraag te kunnen beantwoorden is het in eerste instantie van belang om te weten of gebruik wordt gemaakt van correcte basisinformatie.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Geert Prinsen, Erik de Bruine, Leon de Jongste en Erik Ruijgh / 2013 - 2

Het Landelijk Sobek Model

Lees artikel
Artikel / Hans Roelofsen, Jorg van Amerongen, Lammert Kooistra, Han Runhaar en Jan-Philip Witte / 2013 - 2

Hoe met remote sensing via de vegetatie bodem en water kunnen worden gekarteerd

Lees artikel
Artikel / Paul Termes en Hans Hakvoort / 2013 - 2

VISTRAP: een gereedschap om vispassages hydraulisch te ontwerpen

Stuwen en sluizen in waterlopen vormen een obstakel voor vissen die naar hun paaigebieden trekken. Ze scheiden de waterloop in een bovenpand en benedenpand en veroorzaken daarmee lokaal een onoverbrugbare barrière voor vissen. Er is in Nederland een grote KRW opgave om vissen weer ongestoord te kunnen laten trekken. Met een vispassage wordt een doorgaande route voor vissen langs deze barrières gecreëerd door bijvoorbeeld het grote verval te verdelen in een aantal kleinere vervallen die wel overbrugbaar zijn voor vissen. In de praktijk worden vispassages vaak ontworpen, op basis van ervaring en met (te) eenvoudige rekenregels, en vervolgens aangelegd. De juiste werking van deze vispassages wordt in veel gevallen onvoldoende onderbouwd en gemonitord. De vraag is dan of de grote financiële investeringen in vispassages doeltreffend zijn. Tijdens het ontwerpen van een vispassage kan de voorziening vooraf met iets meer inspanning hydraulisch worden geoptimaliseerd en getoetst. Daardoor is met grotere zekerheid een uitspraak te doen over de werking van de vispassage onder de verschillende hydraulische omstandigheden die gedurende het jaar kunnen optreden. HKV heeft daarom het gereedschap VISTRAP ontwikkeld dat een gebruiker de mogelijkheid biedt om een vispassage hydraulisch te ontwerpen en te optimaliseren. Ook kunnen bestaande vispassages ermee getoetst worden op juist functioneren. VISTRAP is beschikbaar voor alle waterbeheerders in Nederland.

 … lees verder
Lees artikel
Verslag / J. Heijkers / 2013 - 2

Being wrong for the wrong reasons

Lees artikel
Redactioneel / Martin Knotters / 2013 - 1

Redactioneel: De kans dat u hydroloog bent

Lees artikel
Artikel / Hans Hakvoort, Joost Heijkers, Kees Peerdeman en Michelle Talsma / 2013 - 1

Methode berekenen onzekerheid in wateropgave nu beschikbaar

In opdracht van de STOWA heeft HKV lijn in water een methode ontwikkeld waarmee regionale waterbeheerders de onzekerheid in de wateropgave inzichtelijk kunnen maken. Deze methode is verwerkt in een software-applicatie genaamd BOWA, die hydrologen en beleidsadviseurs kunnen gebruiken om een watersysteem te toetsen aan de normen voor regionale wateroverlast zoals deze zijn afgesproken in het Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW). Het tool rekent de wateropgave uit, maar het maakt óók inzichtelijk dat de wateropgave geen absoluut resultaat kent.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Jan van Bakel, Joris Schaap, Everhard van Essen / 2013 - 1

Is peilverhoging in een kleipolder agrohydrologisch neutraal te realiseren? Toepassing van klassieke agrohydrologische kennis op een modern vraagstuk

Hoogheemraadschap Rijnland is van plan in polder De Noordplas, ten noordwesten van Gouda, het peil op te zetten om daarmee de interne belasting met brakke/zoute kwel terug te dringen. Peilverhoging heeft tot gevolg dat in de lage delen de drains onder water komen te liggen. Dit wordt als ongewenst beschouwd en daarom moet de drains ondieper en op kortere afstand worden gelegd. Een voorwaarde voor de peilverhoging is dat de peilverhoging niet mag leiden tot functieverandering, voor de landbouw te vertalen in handhaving van de huidige waterhuishoudkundige situatie. Of een verslechtering is te voorkomen (agrohydrologisch neutraal), door de drainafstand te verkleinen en in welke mate, is met een veld- en modelonderzoek vastgesteld. De mogelijke gevolgen voor de piekafvoeren zijn daarbij ook meegenomen.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Theo Olsthoorn en Philip Nienhuis / 2013 - 1

Alle meerlaagsoplossingen van Gijs Bruggeman in Matlab en Octave

Lees artikel
Essay / Jaco van der Gaast / 2013 - 1

Opinie: Fouten bij grondwaterstandwaarnemingen

Lees artikel
Verslag / Martin Knotters / 2013 - 1

Bijeenkomsten: 'Grondwaterstanden: Vragen en antwoorden', workshop 4 dec 2012, Wageningen

Lees artikel
Verslag / Gijs Janssen, Gé van den Eertwegh / 2013 - 1

Bijeenkomsten: NHV Voorjaarsbijeenkomst 2012: Hydrology from Air and Space Remote sensing toepassingen in theorie & praktijk, 31 mei 2012, Woudschoten

Lees artikel
Verslag / Arjan Breugem en Martin Knotters / 2013 - 1

Bijeenkomsten: Netwerk Land en Water ‘Nieuwe wegen in de hydrologie’, 20 jun 2012, Wageningen

Lees artikel
Verslag / Marc Vissers / 2013 - 1

Bijeenkomsten: Modelling contest Hupsel, NHV-middag, 15 november 2012, Hotel Prinsen, Haarlo

Lees artikel
Boekbespreking / Martin Knotters / 2013 - 1

Proefschrift ‘Spatial prediction of water table dynamics in Flanders'

Lees artikel
Overig / Darcy / 2013 - 1

mingen_1_2018_JE_SUIS_DARCY_DEF LR

Lees artikel
Overig / / 2013 - 1

Gehele Stromingen-JRG19nr1

Lees artikel
Overig / Joost Heijkers / 2013 - 1

Mededeling: Over de verschijningsfrequentie en dikte van Stromingen

Lees artikel
Overig / Dolf Kern, Joost Heijkers, Gijs Bloemberg, Michiel Nieuwenhuis, Fons Nelen, Elgard van Leeuwen, Olivier Hoes, Durk Klopstra / 2013 - 1

De Waterschadeschatter

Lees artikel
Overig / Harry Massop en Frank van der Bolt / 2013 - 1

ICW-nota’s digitaal beschikbaar

Lees artikel
Overig / Kees Peerdeman, Joost Heijkers, Michelle Talsma, Hans Hakvoort en Siebe Bosch / 2013 - 1

Neerslag- en verdampingsgegevens nu online en gratis beschikbaar

Lees artikel