Stromingen 2014
Filter op nummer

Redactioneel / / 2014 - 3

Redactioneel

Lees artikel
Artikel / Floris Verhagen, Teun Spek, Flip Witte, Bernard Voortman, Eddy Moors, Erik Querner, Gé van den Eertwegh en Jan van Bakel / 2014 - 3

Begrijpen we het watersysteem? Expertdialoog de Veluwe

Lees artikel
Artikel / Theo Olsthorn / 2014 - 3

De fysische onderbouwing van de overdrachtsfactor nader bekeken

Lees artikel
Artikel / Hans Leenen / 2014 - 3

Reactie op artikel 'Tussen Theis en Hantush'van Cees van den Akker

Lees artikel
Artikel / Cees van den Akker / 2014 - 3

Toelichting op 'Tussen Theis en Hantusch'

Lees artikel
Artikel / Cees van den Akker / 2014 - 3

De verandering van de GxG door grondwateronttrekkingen in vrij afwaterende gebieden

Lees artikel
Essay / Willem Jan Zaadnoordijk en Mark Bakker / 2014 - 3

Modelcalibratie aan metingen: appels en peren?

Lees artikel
Essay / Joost Heijkers / 2014 - 3

Ultieme consequentie van het uniform toetsen aan normen voor wateroverlast: het NHI als neerslag-afvoer model

Lees artikel
Reactie & weerwoord / Cees van den Akker / 2014 - 3

Weerwoord naar aanleiding van de reactie van Hans Leenen

Lees artikel
Boekbespreking / Michael van der Valk / 2014 - 3

History of Hydrogeology

Lees artikel
Korte golf / Kees Peerdeman en Joost Heijkers / 2014 - 3

In oprichting: NHV-Werkgroep Verbetering Afvoerschattingen

Lees artikel
In Memoriam / Jan van Bakel, Reinder Feddes en Lodewijk Stuyt / 2014 - 3

In Memoriam Wiebe van der Molen, 1922-2014

Lees artikel
Redactioneel / / 2014 - 2

Redactioneel

Lees artikel
Artikel / E. Querner / 2014 - 2

Beekverbeteringen in hoog Nederland van belang bij analyse gemeten grondwaterstanden

De toenemende eisen die de landbouw in de 20e eeuw stelde aan de ontwatering had tot gevolg dat een merendeel van de beken in hoog Nederland zijn verbreed, rechtgetrokken en/of verdiept. De meest ingrijpende beekverbeteringen vonden voornamelijk plaats in de periode 1950 tot 1980. Ook werd de afvoernorm voor de zandgebieden gedifferentieerd naar natte en droge gebieden. Zulke ingrepen hadden een grote invloed op de afvoerhydrologie, maar zorgden ook voor lagere grondwaterstanden. De Poelsbeek, gelegen tussen Haaksbergen en Goor, geeft een goed beeld van wat er allemaal is veranderd. Het blijkt dat met de ruilverkaveling in 1970 een omleidingskanaal is gegraven en een zijbeek is verlegd. Menselijke ingrepen in het watersysteem zijn van invloed op de freatische grondwaterstand. Doordat in veel gevallen tegenwoordig niet meer duidelijk is wanneer zulke ingrepen hebben plaatsgevonden kunnen er problemen ontstaan bij de analyse van metingen aan deze freatische grondwaterstand.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / J.P.C. Eekhout, A.J.F. Hoitink, E. Mosselman, M. Kits, M. Talsma / 2014 - 2

Veldexperiment in de Hooge Raam: winst voor beekherstel en landschap

In de beek de Hooge Raam is een beekherstelproject gekoppeld aan een uniek veldexperiment. Het doel van het veldexperiment was om over een periode van drie jaar de temporele morfodynamiek te volgen van een rechte beekloop met een breed en ondiep dwarsprofiel. Ongeveer 8 maanden na aanleg zijn alternerende banken ontstaan. In eerste instantie namen de banklengte en bankamplitude toe. Vervolgens stabiliseerde de banklengte, maar nam de bankamplitude af. Uiteindelijk verdween het regelmatige alternerende bankenpatroon en maakte het plaats voor een grillig bodemprofiel. De dynamiek van de alternerende banken liep parallel aan het verloop van het bodemverhang; het bodemverhang halveerde van initieel 1,8 m/km naar 0,9 m/km. Het uiteindelijke bodemverhang ligt tegen de bovengrens van bodemverhangen die typisch zijn voor laaglandbeken. Het is daarom onwaarschijnlijk dat alternerende banken in laaglandbeken zullen ontstaan. Dit alternatief voor hermeandering is waarschijnlijk niet geschikt voor het herstel van laaglandbeken. Hermeandering lijkt daarom nog steeds de meest effectieve methode om de ruimtelijke stromingsvariatie in Nederlandse laaglandbeken terug te brengen.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / H. Boukes, N. van Velzen / 2014 - 2

MODFLOW-optimalisatie met OpenDA

Grondwatermodellen worden gevoed met bodemparameters, maar hoe bepaal je nu die parameterwaarden? In dit artikel worden de drukmetingen in de pompputten van een winveld gebruikt om kD-, c- en S-waarden te bepalen. Eerst wordt het programma MLU gebruikt, waarna de uitwerking geschikt wordt gemaakt voor MODFLOW. De optimalisatie wordt dan uitgevoerd met PEST. Omdat die berekeningen wel erg lang duren, is er een alternatief gezocht en gevonden in OpenDA. Een optimalisatie van 19 parameters leidt in ons geval dan in twee uur tot een resultaat.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / C. van den Akker / 2014 - 2

Tussen Theis en Hantush

In de publicatie “Tussen Dupuit en De Glee” in Stromingen wordt een geohydrologische situatie beschouwd met stationaire grondwaterstroming in een gedeeltelijk afgesloten watervoerend pakket. De gebiedsgemiddelde freatische grondwaterstand wordt mede bepaald door het vrij afwaterende oppervlaktewater systeem. In een daaropvolgende publicatie “Een fysische onderbouwing van de overdrachtsfactor” wordt aangetoond dat de relatie tussen de freatische grondwaterstand en de oppervlaktewaterafvoer kan worden weergegeven met een logaritmisch verloop. De afleiding van een differentiaalvergelijking waarmee de grondwaterstand- en stijghoogteveranderingen kunnen worden berekend in het geval van stroming naar een volkomen put wordt daarmee mogelijk. In de praktijk hebben we echter ook te maken met onttrekkingen (bijvoorbeeld ten behoeve van beregening) die uitgesproken tijdsafhankelijk zijn. Op basis van de overdrachtsfactor met een hyperbolisch verloop wordt de afleiding gegeven van de partiële differentiaalvergelijking voor tijdsafhankelijke stroming naar een volkomen put in gedeeltelijk afgesloten grondwater.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / W. Beekman, R. Caljé, F. Schaars, J. Heijkers / 2014 - 2

Vergelijking van enkele schattingsmethoden voor de actuele verdamping

Schattingen van de verdamping, zoals worden berekend met het NHI en met regionale grondwatermodellen, blijken sterk te verschillen met schattingen die gebaseerd zijn op veldobservaties. Vooral in de zomermaanden blijkt de berekende droogtestress slecht te corresponderen met onafhankelijke methoden om de actuele verdamping te bepalen. De hydrologische modellen zijn onderling redelijk unaniem in de toedeling van verdampingsreductie: die hanteren dan ook globaal het zelfde concept voor de berekening hiervan. Schattingen van de actuele verdamping uit satellietbeelden en uit veldmetingen met de eddy-correlatiemethode zijn onderling ook consistent. De vergelijkingsresultaten tussen de verschillende methoden roept om nader onderzoek om de verschillen te verklaren en om uiteindelijk tot een sluitender concept voor het berekenen van de actuele verdamping te komen. Verdamping is uiteindelijk na neerslag de belangrijkste term in de waterbalans waarop ons waterbeheer is gestoeld.

 … lees verder
Lees artikel
Verslag / Joost Heijkers / 2014 - 2

10 jaar PUB en nu Panta Rhei: Relevant voor Nederland? & NHV-ALV 2014

Lees artikel
Omslag / / 2014 - 2

StromingenJRG20nr2-Omslag

Lees artikel
Redactioneel / / 2014 - 1

Redactioneel

Lees artikel
Artikel / Th. Olsthoorn / 2014 - 1

De dynamica van de verlaging van Terwisscha of in vergelijkbare situaties

In vrij afwaterende gebieden zakt de grondwaterstand in de zomer vaak weg tot beneden het regionale drainageniveau. Dit leidt tot een vrije waterspiegel in een deel van de zomer. In zulke situaties, waarvoor die rond het pompstation Terwisscha in Friesland exemplarisch is, breidt de verlaging door de grondwaterwinning zich ‘s zomers steeds verder uit. Pas in het najaar trekt de verlaging zich weer terug, wanneer door toenemend neerslagoverschot de grondwaterstanden zover zijn gestegen dat de sloten hun drainagefunctie weer oppakken, en opnieuw als randvoorwaarden gaan fungeren. Door dit gedrag is de verlaging van de grondwaterstand door waterwinning een dynamisch fenomeen dat niet goed met stationaire analysemethoden en stationaire modellen is te vatten. Dit geldt zelfs voor tijdreeksmodellen indien daaruit een stationaire uitkomst als structureel niveau wordt afgeleid. Dit artikel behandelt de situatie rond het pompstation Terwisscha als voorbeeld, omdat daar niet alleen veel discussie over is geweest, en nog altijd is, maar vooral omdat op Terwisscha in de afgelopen halve eeuw zo ongeveer het hele arsenaal aan op elk moment in die periode beschikbare analysemethoden is uitgeprobeerd. Maas (2012) zette deze ontwikkeling en de uitkomsten daarvan onlangs op briljante wijze op rij in dit tijdschrift. Wat in de toegepaste methoden ontbrak is focus op de dynamiek van de verlaging zoals die ontstaat door het alternerend droogvallen en weer nat worden van drainagemiddelen. Dit laatste is geenszins voorbehouden aan Terwisscha, maar geldt feitelijk voor alle situaties met vrije afwatering. De mate waarin de verlaging van de stijghoogte door onttrekking in een regionale aquifer doorwerkt naar de grondwaterstand is daar onderdeel van. Deze doorwerking is evenzeer dynamisch. Doorwerking noch waterwinning verklaren echter het fenomeen achtergrondverlaging.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / C. van den Akker / 2014 - 1

Een fysische onderbouwing van de overdrachtsfactor

In de publicatie ”Tussen Dupuit en De Glee” in Stromingen wordt een geohydrologische situatie beschouwd met stationaire grondwaterstroming in een gedeeltelijk afgesloten watervoerend pakket. De gebiedsgemiddelde freatische grondwaterstand wordt mede bepaald door het vrij afstromende oppervlaktewatersysteem. In de genoemde publicatie wordt gebruik gemaakt van een hyperbolische overdrachtsfactor tussen de gebiedsgemiddelde freatische grondwaterstand en de stijghoogte in het watervoerende pakket. De overdrachtsfactor is gedefinieerd als de mate waarin een verandering van de stijghoogte resulteert in een verandering van de grondwaterstand. Teneinde een fysische onderbouwing te geven voor de overdrachtsfactor en het hyperbolische verloop daarvan wordt op basis van klassieke grondwatermechanica een relatie gelegd met uitgevoerd onderzoek (Ernst, 1971). Het betreft onderzoek in vrij afwaterende gebieden in het zuidoosten van Nederland waar een relatie wordt gepresenteerd tussen de gebiedsgemiddelde grondwaterstand en de afvoer per oppervlakteeenheid door het oppervlaktewatersysteem.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Theo Olsthoorn / 2014 - 1

Tussen De Glee en Dupuit, revisited

In voorliggend artikel wordt onderzocht in hoeverre de door Van den Akker (2013) geintroduceerde kromme om de doorwerking te beschrijven van een stijghoogteverlaging door waterwinning op de grondwaterstand in een matig tot slecht doorlatende toplaag erboven een verklaring kan zijn voor de achtergrondverlaging die Maas (2012) bepaalde voor het gebied rond het Friese pompstation Terwisscha. Ook wordt nagegaan in hoeverre de door Van den Akker (2013) geïntroduceerde TSV (toegevoegde stijghoogte vergroting) nieuw is en wat deze precies inhoudt en in hoeverre de doorwerkcurve universeel mag worden geacht. Tenslotte wordt besproken in hoeverre de huidige hydrologische praktijk aanleiding kan zijn tot het onderschatten van verlagingen als gevolg van grondwateronttrekkingen.

 … lees verder
Lees artikel
Reactie & weerwoord / S. Klerks, H. Prak / 2014 - 1

Reactie naar aanleiding van verslag NHV

Lees artikel
Reactie & weerwoord / F. van Geer / 2014 - 1

Reactie op het essay: 'Hoog tijd voor onafhankelijke en objectieve beoordeling van grondwaterinformatie'

Lees artikel
Reactie & weerwoord / J. Heijkers, M. Knotters / 2014 - 1

Weerwoord op de reactie van Frans van Geer op het essay: Hoog tijd voor onafhankelijke en objectieve beoordeling van grondwaterinformatie

Lees artikel
Verslag / M. van der Valk / 2014 - 1

Hydrologische kennis essentieel voor ontwikkeling en voortbestaan Nederland

Lees artikel
Verslag / M. van der Valk / 2014 - 1

Verslag Irish National Hydrology Conference 2013

Lees artikel
Overig / E. Veling / 2014 - 1

In Memoriam: Gijs Bruggeman, 1924 - 2013

Lees artikel