Stromingen 2015
Filter op nummer

Redactioneel / Jos von Asmuth / 2015 - 4

In beweging

Lees artikel
Artikel / Ruud Bartholomeus, Gé van den Eertwegh, Gijs Simons / 2015 - 4

Naar online en optimale sturing van Klimaat Adaptieve Drainage

Met de toename van langdurig droge perioden in Nederland, afgewisseld met hevige neerslag, wordt het voor de landbouw en de waterbeheerder steeds belangrijker om te anticiperen op extremen in bodemvochtcondities. Klimaat Adaptieve Drainage (KAD) maakt adaptief waterbeheer mogelijk, waarin de vochtcondities voor gewasgroei geoptimaliseerd worden. Binnen TKI-Watertechnologie (www.tkiwatertechnologie.nl) is een online management-algoritme voor KAD ontwikkeld dat op basis van continue metingen van grondwaterstand en bodemvochtgehalte in de wortelzone, op dagbasis een optimaal drainageniveau bepaalt. Via de online aansturing van KAD kan dit niveau eenvoudig automatisch ingesteld worden. Tijdig anticiperen op het weer en vochttoestand van de bodem maakt een dynamisch beheer van het drainageniveau mogelijk: water vasthouden wanneer mogelijk en water afvoeren wanneer nodig.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Louis Dekker & Jan Wesseling / 2015 - 4

Het legendarische gat van Wormer: de oorsprong

Op 17 september 1959 werd de rust in Wormer ruw verstoord door de vondst van een eigenaardig gat met een diameter van circa 60 centimeter in het weiland van veehouder J. Jongert. Ofschoon er steeds is gesproken over 'het Gat van Wormer' gaat het eigenlijk om drie gaten. Het eerste, in het veengrasland van R. Grevers, was al eerder ontdekt, namelijk op 4 juli van hetzelfde jaar. Grevers had het gat echter snel gedempt omdat het een gevaar vormde voor de koeien op zijn land. Het gat van Jongert werd groot nieuws en trok zelfs filmploegen uit Amerika, Canada en tal van Europese landen naar Wormer. De inslag van een projectiel van onbekende makelij leek de meest voor de hand liggende gedachte. En dus verscheen Defensie ten tonele. Onder leiding van kapitein J.J. Blommaart van de Explosieven Opruimingsdienst in Culemborg werd een poging gedaan om met zwaar materieel de boel uit te graven. Blommaart zocht de oorzaak in de inslag van een raket, mogelijk een Russische raket of een trap van een Spoetnik. Het onderzoek in en rondom het gat leverde echter niets op en werd daarom gestaakt. Op 19 augustus 1975 werd opnieuw een gat ontdekt in het veengrasland van W. Dokter op geringe afstand van de weilanden waarin in 1959 de gaten werden gevonden. De gemeente schakelde de Rijks Geologische Dienst in, die concludeerde dat het gat het gevolg was van eerder menselijk ingrijpen. De gaten zouden ontstaan zijn op plekken waar in de middeleeuwen kalkrijke klei uit de ondergrond was gewonnen voor bemestingsdoeleinden. In dit artikel zullen we echter aantonen dat de Wormer gaten het gevolg zijn van een hydrologisch verschijnsel. Ze zijn namelijk ontstaan door uitdroging en scheurvorming van de bovengrond in verlande trekgaten, waaruit vroeger turf is gewonnen.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Bouke Ottow, Hanneke Schuurmans & Tom van Steijn / 2015 - 4

Meerwaarde van ruimtelijke neerslagdata voor het modelleren van stijghoogtefluctuaties

Om het effect van velerlei processen die van invloed zijn op grondwaterstanden goed te kunnen analyseren, is het belangrijk om goed te weten wat de respons van het grondwatersysteem is op de neerslag. Een methode om dat te modelleren is de PIRFICT tijdreeksanalyse geïmplementeerd in het programma Menyanthes. De meest gebruikte databron voor neerslag is de neerslagstations van het KNMI. Waar de neerslagstations soms 5 à 10 km van een peilbuis af staan, zorgen radargebaseerde neerslagproducten voor vlakdekkende informatie. Hiermee wordt een nauwkeuriger beeld van de lokale neerslag verkregen. De invloed van dit verschil op een tijdreeksanalysemodel is onderzocht voor 77 locaties met 109 peilbuisfilters in de Mariapeel (Noord-Brabant/Limburg). De gemiddelde verklaarde variantie van de modellen ging door gebruik van de Nationale Regenradar omhoog van 69,1% naar 76,9%. Het resultaat van deze case studie geeft aan dat het opportuun is om ook elders ruimtelijke informatie van neerslag te gebruiken voor grondwaterstudies.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Jan van Bakel, Joachim Huinink & Wim Werkman / 2015 - 4

Hoe robuust is ons hydrologisch systeem (1): Modelmatige verkenning van hydrologische effecten van klimaatverandering en toenemende grondwateronttrekking op het grondwatersysteem in 2050

Hoe robuust is het hydrologisch systeem in het vrij afwaterende deel van Nederland met het oog op de te verwachten veranderingen? Kan het hydrologisch systeem de gevolgen van een toename in grondwateronttrekking in combinatie met een grotere verdamping door klimaatverandering en technologische en economische ontwikkelingen in de landbouw opvangen, of wordt een grens overschreden die niet meer terug te draaien is? In dit eerste van twee artikelen wordt de toekomstbestendigheid van het hydrologische systeem getoetst door de structurele verandering van grondwaterstanden te berekenen met NHI voor heel Nederland. Voor Oost-Nederland is een aparte analyse uitgevoerd waarbij ook met SWAP is gerekend. Dit komt in een tweede artikel aan de orde.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Jan van Bakel, Hendrik Staarink, Joachim Huinink, Marco Arts, Joris Schaap & Bas Worm / 2015 - 4

Hoe robuust is ons hydrologisch systeem (2): Hydrologische effecten van klimaatverandering en toenemende grondwateronttrekking als gevolg van extra beregening op het watersysteem in Oost-Nederland

Hoe robuust is het hydrologisch systeem in het vrij afwaterende deel van Nederland? Kan het de gevolgen van een toename in grondwateronttrekkingen (door beregening) in combinatie met een grotere verdampingsvraag door klimaatverandering en technologische en economische ontwikkelingen in de landbouw opvangen of wordt een 'knikpunt' overschreden? In het eerste artikel is gekeken naar de structurele verandering van grondwaterstanden en stijghoogten berekend met NHI voor heel Nederland. Voor Oost-Nederland is een aparte analyse uitgevoerd waarbij ook is gekeken naar verandering van fluxen (kwel) en afvoeren. Aanvullend is gerekend met het agrohydrologisch model SWAP om gedetailleerd de effecten van toename van beregening op de grondwaterstanden en van mitigerende maatregelen te berekenen.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Flip Witte, Inke Leunk, Gijsbert Cirkel, Frans Aarts & Willem Jan Zaadnoordijk / 2015 - 4

Achtergrondverlaging en grondwateraanvulling in Noord-Brabant

Achtergrondverlaging is dat deel van de gemeten grondwaterstandsdaling, dat niet door hydrologische berekeningen wordt verklaard. In het Nederlandse zandlandschap bedraagt dit deel, gemeten vanaf de jaren vijftig van de vorige eeuw, gemiddeld enkele decimeters. In dit artikel laten we zien dat de achtergrondverlaging in de provincie Noord-Brabant waarschijnlijk grotendeels is veroorzaakt door de afname van de grondwateraanvulling. Die afname hangt samen met veranderingen in het landgebruik en met een stijging van gewasopbrengsten in de landbouw.

 … lees verder
Lees artikel
Verslag / Matthijs Bonte / 2015 - 4

NHV Najaarsbijeenkomst 'Grootschalig modelleren en waterbeheer'

Lees artikel
Verslag / Harry Boukes / 2015 - 4

De waarde van grondwater, 23 september 2015, KWR Nieuwegein

Lees artikel
Overig / Vincent Beijk / 2015 - 4

Nederlands Hydrologisch Instrumentarium. Stand van zaken

Lees artikel
Redactioneel / Matthijs Bonte / 2015 - 3

Dood aan het papier of ode aan het gedrukte woord?

Lees artikel
Artikel / Wladimir Bleuten & Marc Bierkens / 2015 - 3

Lysimeteronderzoek naar de evapotranspiratie van riet en els in een trilveen bij Schalkwijk (U)

De verdamping (evapotranspiratie: E) van moerassen is in diverse onderzoeken bepaald met nogal verschillende resultaten (Mohamed e.a., 2012, Pauliukonis en Schneider, 2001, Spieksma e.a., 1997). In de meeste onderzoeken is de evapotranspiratie indirect bepaald uit berekende openwaterverdamping (Penman, 1948) of uit referentieverdamping (bijvoorbeeld Makkink, 1957) met gebruik van gewasfactoren afgeleid uit onderzoeken naar de waterbalans van landbouwgewassen en lysimeteronderzoek (Spieksma e.a., 1996, Massop e.a., 2005, Bartolomeus e.a., 2013). De E van natuurlijke ecosystemen is veel minder onderzocht (Spieksma e.a., 1997). Onder moerasvegetaties van Nederlandse laagvenen zijn rietland en broekbos (els, wilg) de meest voorkomende typen. Voor waterbalansberekening en modellering van (grond)waterstanden van gebieden waarin zich moerassen bevinden is informatie over de E van deze typen dus erg belangrijk. Zoals gezegd zijn gegevens hierover vrijwel niet voorhanden. Mohamed e.a. (2012) geven een internationaal overzicht van gevonden E van moerassystemen, waaronder van rietland. Voor broekbossen hebben we geen gegevens van de E gevonden. Het doel van deze studie was om de E door riet en van bomen in een rietmoeras (rietkragge) te bepalen en deze te vergelijken met die van open water. Hiertoe zijn tussen 2006 en 2010 lysimetermetingen gedaan bij Schalkwijk. Dit artikel beschrijft de opzet van de metingen en de meetresultaten.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Frans van Geer & Wilbert Berendrecht / 2015 - 3

Meervoudige tijdreeksmodellen en de samenhang in stijghoogtereeksen

Tijdreeksmodellen worden steeds vaker toegepast om de dynamiek in grondwaterstanden en stijghoogten te analyseren. Door de toepassing van meervoudige tijdreeksmodellen kunnen stijghoogtereeksen niet alleen gemodelleerd worden op basis van historische informatie, maar ook op basis van ruimtelijke samenhang. Zo kunnen data van omliggende meetpunten bijdragen aan een betere analyse van een meetreeks en kunnen samenhangende patronen gedetecteerd en geanalyseerd worden. In dit artikel geven we een beschrijving van het meervoudige tijdreeksmodel en passen we dit toe om mogelijke fouten in meetreeksen te detecteren.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Arnaut van Loon & Willem Jan Zaadnoordijk / 2015 - 3

Vlakdekkende tijdreeksanalyse: een data-gedreven methode voor het projecteren van grondwaterstandreeksen

Tijdreeksanalyse maakt het mogelijk om ter plaatse van een peilbuis de respons van de grondwaterstand op invloeden, zoals neerslag en verdamping, te bepalen. Vlakdekkende tijdreeksanalyse beschrijft de ruimtelijke samenhang van die respons, zodat ook tussen de meetpunten een schatting van grondwaterstandfluctuaties te maken is. We illustreren dit voor het duingebied van Voorne door op basis van grondwaterstandreeksen GxGkaarten te vervaardigen.

 … lees verder
Lees artikel
Verslag / Martin Knotters / 2015 - 3

Verdamping en hydrologie NHV feestelijke voorjaarsbijeenkomst 2015 in samenwerking met STOWA (verslag)

Lees artikel
Boekbespreking / Michael van der Valk / 2015 - 3

Groundwater around the world - a geographic synopsis

Lees artikel
Redactioneel / Joost Heijkers / 2015 - 2

NHI2020 (redactioneel)

Lees artikel
Artikel / Nicole Jungermann, Hans Hakvoort, Twan Rosmalen,Gerry Roelofs & Susanne Groot / 2015 - 2

Effect van veranderend maaibeleid en klimaat in beeld?

In het Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW) hebben de waterschappen afgesproken hun watersysteem te toetsen aan de normen voor regionale wateroverlast. Waterschap Rijn en IJssel heeft niet alleen de behoefte om haar watersysteem te toetsen, maar wil ook graag inzicht krijgen in de kansen op regionale wateroverlast als gevolg van een veranderend maaibeleid, herinrichting en klimaatverandering. Op basis van deze inzichten kunnen ze beter handelen in beleid, beheer en onderhoud. In dit artikel presenteren we een aanpak om de effecten van veranderingen in maaibeleid en een klimaatverandering op de kans op extreme waterstanden te kwantificeren.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Martin Knotters & Henk Vroon / 2015 - 2

De waarde van een gedetailleerde bodemkaart van een waterwingebied

Boeren in waterwingebieden hebben recht op vergoeding van de schade aan gewassen die ontstaat door daling van de grondwaterstand als gevolg van de winning. Bij de berekening van deze schades wordt onder meer gebruik gemaakt van bodemkaarten. Meestal worden voor dit doel gedetailleerde bodemkarteringen uitgevoerd, op schaal 1 : 25.000 of 1 : 10.000. De vraag die in dit artikel centraal staat is of de investering in dergelijke gedetailleerde bodemkarteringen opweegt tegen de baten, of dat met toepassing van de landelijke bodemkaart, schaal 1 : 50.000, kan worden volstaan. Met een validatiestudie in het waterwingebied Vierlingsbeek onderzoeken we of de investering in een bodemkartering, schaal 1 : 25.000, opweegt tegen de baten in termen van toegenomen nauwkeurigheid van schadevergoedingen die voor individuele agrarische bedrijven worden berekend. Dit artikel is een vertaalde, ingekorte versie van een artikel dat wij onlangs publiceerden in het tijdschrift Geoderma Regional (Knotters en Vroon, 2015).

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Cees van den Akker / 2015 - 2

Is de balans zoek?

Lees artikel
Essay / Joost Heijkers / 2015 - 2

Nut en noodzaak tijdreeksanalyse van afvoeren

Lees artikel
Hatsi-KD / Matthijs Bonte, Willem Jan Zaadnoordijk & Kees Maas / 2015 - 2

Katsi-kD 78: Stroming door gat in scheidende laag tussen twee watervoerende pakketten

Lees artikel
Boekbespreking / Michael van der Valk / 2015 - 2

Key concepts in water resource management: a review and critical evaluation

Lees artikel
Overig / Joost Heijkers / 2015 - 2

Een zeer eevoudige methode om de bodemdalingssnelheid vast te stellen

Lees artikel
Overig / / 2015 - 2

Je Suis Darcy (cartoon)

Lees artikel
Redactioneel / Martin Knotters / 2015 - 1

Je suis Darcy (Redactioneel)

Lees artikel
Artikel / Bertus de Graaff, Rudolf Versteeg & Jeroen Tempelaars / 2015 - 1

De vergeten klimaatontwikkeling en het effect op hoogwaterstatistiek en maatregelen

Na de extreme neerslaggebeurtenissen in 1998 en de daaropvolgende afspraken in de Nationale Bestuursakkoorden Water toetsen de waterschappen hun watersystemen aan normen voor regionale wateroverlast. Deze normen zijn vastgelegd in provinciale verordeningen. De toetsing resulteert in de zogenoemde Wateropgave. Vaak worden voor de toetsing de langjarige neerslag- en verdampingsreeksen van KNMI station De Bilt, of daarvan afgeleide reeksen of statistieken, als basis gebruikt. In een onderzoek voor het stroomgebied van de Reusel kwam naar voren dat in de laatste helft van de twintigste eeuw een klimaatverandering is opgetreden. Dat inzicht is niet nieuw en volgt ook uit de klimaatatlassen die het KNMI periodiek publiceert. De klimaatverandering heeft een duidelijke invloed op de waterstandstatistiek en daarmee ook op de Wateropgave. Deze klimaatverandering wordt in de praktijk echter niet verdisconteerd in de neerslagreeksen die worden gebruikt voor bepaling van de Wateropgave. In technische termen: de reeksen worden niet gehomogeniseerd naar het klimaat van nu. Het gevolg is dat de waterstandstatistiek en daarmee de Wateropgave wordt onderschat. Voor het stroomgebied van de Reusel hebben we aangetoond dat de piekafvoeren naar het oppervlaktewater zelfs met 35% worden onderschat voor een gebeurtenis die eens per 100 jaar optreedt. We constateren daarom dat de Wateropgave door de reeds opgetreden klimaatverandering significant wordt onderschat. Is hier sprake van vergeten klimaatontwikkeling?

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Harry Boukes, Paul Baggelaar, Thomas de Meij & Jan Hoogendoorn / 2015 - 1

Ontwikkeling grondwaterkennis in Overijssel: Pompproeven (1959-2014)

Provincie Overijssel en Vitens willen beter weten hoe de geohydrologische opbouw van Vitens' winvelden in elkaar steekt en met welke bodemparameters het systeem gekwantificeerd kan worden. Een goede eerste stap is dan doorgaans om eerst eens te verkennen wat we al weten, In de archieven van Vitens en TNO (waar de oude pompproefarchief van het RID wordt beheerd) zochten we naar rapportages van pompproeven. Daarbij kwamen uiteindelijk achttien pompproefrapporten boven water afkomstig uit de periode 1959-2014. We beoordeelden wat deze rapporten ons nu nog aan bruikbare informatie opleveren. Dat leidt tevens tot een mooi overzicht van de ontwikkelingen in de hydrologie.

 … lees verder
Lees artikel
Essay / Jan Hoogendoorn & Thomas de Meij / 2015 - 1

Gezamelijke ontwikkeling grondwaterkennis en ontsluiting drinkwaterwinningeninfo Overijssel

Lees artikel
Essay / Jan van Bakel, Harry Boukes, Wim de Lange & Linda van der Toorn / 2015 - 1

De mogelijke rol van de Nederlandse Hydrologische Vereniging bij de kwaliteitsbewaking van de professie Hydrologie

Lees artikel
Verslag / Matthijs Bonte & Jos von Asmuth / 2015 - 1

Algemene ledenvergadering en lezingenmiddag

Lees artikel
Boekbespreking / / 2015 - 1

Watervoerende lagen en Grondwater in België'

Boekbespreking / Tjaard van Ellen / 2015 - 1

Watervoerende lagen en Grondwater in België - Aquiferes et eaux souterraines en Belgique'

Lees artikel
Overig / Bram Bot / 2015 - 1

Voortgang grondwaterzakboekje

Lees artikel