Stromingen 2010
Filter op nummer

Artikel / Aline te linde, Jeroen Aerts, Alexander Bakker en Jaap Kwadijk / 2010 - 2

Simuleren van extreme o\piekafvoeren op de Rijn voor verschillende klimaatscenario's

De dijken langs de Nederlandse bovenrivieren zijn ontworpen om een afvoer te kunnen keren die een overschrijdingskans heeft van 1/1250 per jaar. Deze afvoer wordt de maatgevende afvoer genoemd. Onder de huidige omstandigheden is deze geschat op 16.000 m3/s bij Lobith (Randvoorwaardenboek, 2006). Het bepalen van de grootte van een afvoer met een dergelijke kleine kans van voorkomen is echter onzeker. Omdat we maar een relatief korte meetreeks van afvoeren, ongeveer 100 jaar, tot onze beschikking hebben is de onzekerheid in de schatting groot. Met een veranderend klimaat is de verwachting dat wereldwijd de kans op extreme hoge afvoeren toeneemt (Milly e.a., 2005, IPCC, 2007). Het overstromingsrisico neemt daarnaast toe door de groei van de bevolking en economische activiteit. Omdat deze groei zich vooral afspeelt in gebieden waar er gevaar voor overstromingen bestaat, zoals delta’s, wordt de toename van het risico verder versterkt. In dit artikel zijn meerder methoden beschreven om een schatting te maken van de kans op extreme hoge afvoeren rond het jaar 2050 in het stroomgebied van de Rijn. Hierbij geven we inzicht in de verschillen in de schattingen die ontstaan door op verschillende manieren de klimaatscenario’s te gebruiken.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Piet Hein Spaans, Jeroen Lakeman, Jet lebbink en Theo van Velzen / 2010 - 2

Een pompproef in een gelaagd freatisch pakket

De gemeente Hilversum werkt in hoog tempo aan de verbetering van de bereikbaarheid en de doorstroming van het verkeer. Hiervoor is onder meer een aanpassing van het kruispunt Soestdijkerstraatweg-Oostereind noodzakelijk. Deze aanpassing bestaat uit de aanleg van een tunnelbak met bovenliggende rotonde. De doorrijhoogte in de tunnel wordt 4,50 meter, zodat het vrachtverkeer er ook gebruik van kan maken. Voorbereidend op de uitvoering voert de gemeente diverse onderzoeken uit, waaronder een pompproef ter plaatse van het kruispunt. Het doel van de pompproef is het bepalen van de geohydrologische eigenschappen van de ondergrond. Deze zijn nodig voor een nauwkeurige berekening van het bemalingsdebiet met een numeriek grondwatermodel. De grondwaterstand dient namelijk voldoende te worden verlaagd om in combinatie met andere technieken de tunnelbak in den droge aan te kunnen leggen.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Matthijs Bonte en Gertjan Zwolsman / 2010 - 2

Drinkwaterfunctie en verzilting van het Ijsselmeergebied

Klimaatverandering leidt tot stijging van de zeespiegel en een veranderende hydrologie van de Rijn. Hierdoor neemt de kans op periodieke verzilting van het IJsselmeergebied toe. Het Markermeer is voor wat betreft verzilting meer klimaatbestendig dan het IJsselmeer. Dit blijkt uit een modelstudie waarbij de chlorideconcentratie in het IJsselmeergebied dynamisch in de tijd is gesimuleerd. Modelberekeningen laten zien dat de geplande omzetting van het bemalingsregime in Zuidelijk Flevoland een stijging van het chloridegehalte met maximaal 80 mg/l kan veroorzaken in het Markermeer. Het chloridegehalte in Markermeer komt hierdoor rond de 210 mg/l en het water wordt minder geschikt als grondstofbron voor drinkwater. Dit is gezien de kwetsbaarheid van het IJsselmeer voor toekomstige verzilting een ongewenste ontwikkeling.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Johan Valstars, Joost Heijkers en Wiebe Borren / 2010 - 2

Bepaling modelonzekerheid voor het grondwatermodel van het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden

Met behulp van de representermethode is het mogelijk om de onzekerheid van de stijghoogten van een gekalibreerd model te berekenen. Met de hiervoor gevolgde methode is het ook mogelijk om deze onzekerheid te valideren en eventueel de onzekerheid met een bepaalde correctiefactor aan te passen, indien de validatie dit aangeeft. Een extra complicatie in dit praktijkvoorbeeld, was dat het model niet tot het optimum was doorgekalibreerd. Om de onzekerheid van de gemodelleerde stijghoogten hiervoor te compenseren is het effect van de bias op de onzekerheid meegenomen. De onzekerheid van de modelparameters kan ook berekend worden, maar zal in de praktijk vaak niet rechtstreeks gevalideerd kunnen worden, omdat meetdata van deze parameters niet of nauwelijks voorhanden zijn. Voor de correctie van de onzekerheid van de modelparameters is het van belang om te bepalen of de lineaire optimale modelparameters realistisch zijn of dat deze een fout in het modelconcept compenseren. Voor beide situaties wordt in dit artikel een methodiek voorgesteld. Voor de laatste situatie is de methodiek uitgewerkt en toegepast op het model van HDSR.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / C.R. Meinardi / 2010 - 2

Seizoensinvloeden in het ondiepe grondwater

Reistijden, nitraatuitspoeling en de seizoensinvloeden erop in ondiep grondwater

 … lees verder
Lees artikel
Hatsi-KD / Kees Maas / 2010 - 2

Hatsi-kD 76 tm 77: Lekkende peilbuizen en slecht afgedichte kleilagen

Vuistregels in de hydrologie

 … lees verder
Lees artikel
Overig / Huub Savenije / 2010 - 2

Bericht van het bestuur

Lees artikel
Overig / Vincent Post / 2010 - 2

Van de Brabantse Wal naar Adelaide

Lees artikel
Redactioneel / / 2010 - 1

Redactioneel

Lees artikel
Artikel / Joost Heijkers, Ab Veldhuizen, Wiebe Borren en Geert-Jan Nijsten / 2010 - 1

Het gebruik van GxG-schattingen voor de kalibratie van een hydrologisch model

In toenemende mate worden hydrologische modellen ingezet om vraagstukken op te lossen die betrekking hebben op de dynamiek van het topsysteem. Een nauwkeurige schematisatie en parametrisatie van de modellaag die het freatische systeem beschrijft is daarbij cruciaal. Echter vaak ontbreken, met name in Holoceen-Nederland, voldoende meetgegevens om tot een betrouwbare kalibratie en validatie te komen. Het gaat daarbij niet alleen om transmissiviteit en weerstand van deklaag of freatisch pakket, maar ook om drainage- en infiltratieweerstanden van waterlopen. Veelal is het bovenste pakket ‘onderbedeeld’ wat betreft meetpunten en is het eerste watervoerende pakket het eerste pakket met een serieus aantal metingen. In dit artikel laten wij een mogelijke oplossing zien van dit spanningsveld tussen het grote hydrologische belang van het topsysteem in hydrologische modellen enerzijds en het gebrek aan geschikte en voldoende metingen anderzijds. Daartoe beschrijven we een methode waarbij vlakdekkende GxG-schattingen uit karteringen gebruikt worden voor de kalibratie van het nietstationaire hydrologische model van Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden en de Provincie Utrecht. Dit model maakt deel uit van HYDROMEDAH.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Emmanuel van Houtte en Johan Verbauwhede / 2010 - 1

Hergebruik van rioolwatereffluent ten behoeve van infiltratie in de Vlaamse Duinen

De Intercommunale Waterleidingsmaatschappij van Veurne-Ambact (IWVA) wint zoet water uit de duinen van het westelijke Vlaamse kustgebied. Door de beperkte breedte van de duinengordel en de aanwezigheid van zout water (onder strand en zee in het noorden en onder de polders in het zuiden) moet de duinwateronttrekking zorgzaam gebeuren. Daarnaast moet rekening gehouden worden met de belangrijke ecologische waarde van het duingebied. Om de waterwinning in deze duinen op een duurzame wijze uit te bouwen werd in juli 2002 gestart met infiltratie door middel van hergebruik (Van Houtte en Verbauwhede, 2005). Daarbij wordt effluent van de nabijgelegen RWZI te Wulpen (in beheer van Aquafin) behandeld met ultrafiltratie en omgekeerde osmose waarna het via een infiltratiepand het grondwaterreservoir onder de duinen van de waterwinning 'St-André' aanvult. Zo wordt jaarlijks gemiddeld 2.078.000 kubieke meter geïnfiltreerd, wat neerkomt op 39% van de lokale drinkwaterbehoefte. De IWVA levert daarmee een belangrijke bijdrage tot integraal waterbeheer en vrijwaart de grondwaterreserves voor de toekomst. De waterkringloop wordt gesloten met minimaal verlies aan kostbaar zoet drinkwater. De IWVA draagt ook zorg voor de andere aspecten van de duingebieden, zijnde recreatie en natuur. De hele waterwinning van St-André wordt sedert 1995 ecologisch beheerd.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Kick Hemker / 2010 - 1

MLU for windows: een integrale aanpak van putstroming voor de analyse van pompproeven

Door het gebruik van de computer worden pompproeven steeds minder vaak volgens de traditionele grafische methoden geanalyseerd. In plaats daarvan worden geautomatiseerde optimalisatiemethoden gebruikt, maar deze blijken nog steeds op dezelfde analytische formules voor eenvoudige modellen te zijn gebaseerd. Waar dit te eenvoudig is, grijpt men naar numerieke modellen en (automatische) kalibratie. Speciaal voor putstroming is er echter een gulden middenweg die de voordelen van een analytische oplossing combineert met de mogelijkheden van een numeriek model. Een 30 jaar geleden uitgevoerde pompproef in Lexmond vormde het begin van een onderzoek naar putstroming in gelaagde systemen. Latere ontwikkelingen zijn gebaseerd op het streven naar één algemene analytische oplossing voor de analyse van alle soorten pompproeven. Recentelijk heeft dit geresulteerd in een nieuw computerprogramma: MLU for Windows.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Roel Velner, Theo Kleinendorst, Ben van der Wal en Floris Verhagen / 2010 - 1

Een oproep aan hydrologisch Nederland: Voor een moderne werkwijze bij databeheer en modelleren

Bij het maken van grond- en oppervlaktewatermodellen gaat ondanks de grote hoeveelheid tijd die hierin wordt gestoken toch nog wel eens het nodige mis. Het grootste gemis is het gebrek aan centraal vastleggen van gegevensverbeteringen en voortschrijdend inzicht. In dit artikel doen we een voorstel voor een andere manier van werken. De huidige ‘doodlopende weg’ wordt eerst geïllustreerd aan de hand van praktijkervaringen. Vervolgens beschrijven we het moderne alternatief. We denken dat deze robuust is door een gestructureerde werkwijze met een Hydrologische Gereedschapskist waarin beheer en opslag van de gegevens centraal staan. Hiermee zeggen we niet iets geheel nieuws. De vraag is alleen hoe we deze manier van werken in de praktijk kunnen realiseren. Het vergt namelijk een gezamenlijke inzet van waterbeheerders, kennisinstituten en adviesbureaus. Daarom doen we een oproep om mee te denken en mee te werken.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Kees Maas en Ed Veling / 2010 - 1

snelle benadering Hantush

De formule van Hantush voor het interpreteren van tijdsafhankelijke pompproeven in semispanningswater is één van de beroemdste formules uit de geohydrologie. Het is echter een lastige wiskundige uitdrukking. In de loop der jaren zijn er vaak methoden voorgesteld om de formule te evalueren. Voor toepassing in een programma voor tijdreeksanalyse, dat de formule soms vele honderden keren aanroept, liepen we toch nog tegen beperkingen van de bestaande methoden aan. We hebben een zeer snelle en robuuste benaderende methode ontwikkeld, die ook voor praktisch gebruik buiten onze toepassing handig kan zijn. Voor wie hem zou willen gebruiken presenteren we in dit artikel een compacte Matlab-code. Voor wiskundig geïnteresseerde lezers geven we vervolgens de afleiding.

 … lees verder
Lees artikel
Artikel / Erik Querner en Jan van Bakel / 2010 - 1

Op zoek naar de vergeten verticale weerstand hoog in het bodemprofiel

De artikelen van Van der Gaast e.a. over verwaarlozing van ondiep in de ondergrond voorkomende verticale weerstand en de daaruit voortvloeiende ‘numerieke verdroging’, gepubliceerd in het tijdschrift H2O, hebben geleid tot veel discussie. Vooral de mate waarin stijghoogteverschillen in de bovenste paar meter volgens de auteurs optreden heeft verwondering gewekt en vooralsnog zijn de meningen over dit onderwerp sterk verdeeld. Om uit deze impasse te komen hebben wij getracht de verticale weerstand vanuit hydrologische kenmerken en veldmetingen te verklaren en te nuanceren.

 … lees verder
Lees artikel
Reactie & weerwoord / Marc Bierkens / 2010 - 1

Reacties

Reactie op het artikel: 'Een alternatieve GHG analyse' van Drs. D.H. Edelman en Ir. A.S. Burger.

 … lees verder
Lees artikel
Boekbespreking / Harry Boukes / 2010 - 1

CD-bespreking About Water, 2009

Lees artikel